Η Στεφανιαία Νόσος (ΣΝ) - Coronary Artery Disease (CAD) αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρδιαγγειακής νόσου και χαρακτηρίζεται από την εναπόθεση αθηρωματικής πλάκας (αθηροσκλήρυνση) στο εσωτερικό των στεφανιαίων αρτηριών — των αγγείων που τροφοδοτούν το μυοκάρδιο με αίμα και οξυγόνο.
Στην ταξινόμηση ICD-10 εντάσσεται στον κωδικό I25.1 και αφορά τη χρόνια ισχαιμική καρδιοπάθεια.
Τι είναι η στεφανιαία νόσος;
Η στεφανιαία νόσος είναι μια προοδευτική καρδιαγγειακή πάθηση που οφείλεται σε στένωση ή απόφραξη των στεφανιαίων αρτηριών λόγω αθηρωματικών πλακών. Οι αρτηρίες αυτές ( Στεφανιαίες αρτηρίες) διασφαλίζουν τη ροή αίματος προς το μυοκάρδιο. Όταν η ροή περιορίζεται, υπάρχει ο κίνδυνος της μυοκαρδιακής ισχαιμίας, στηθάγχης, ή και οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου.
Σχετικές δομές:
Στεφανιαίες αρτηρίες (Coronary arteries)
Μυοκάρδιο (Myocardium)
Συμπτώματα: Στηθάγχη (Angina)
|
Δύσπνοια
|
Ναυτία
|
Πόνος στον αυχένα/γνάθο
|
Σφίξιμο στο στήθος
Επείγοντα Συμπτώματα (Red Flags)
- Έντονος πόνος στο στήθος > 10 λεπτά
- Πόνος που ακτινοβολεί σε αριστερό χέρι ή γνάθο
- Συνοδός εφίδρωση ή λιποθυμία
- Δύσπνοια σε ηρεμία
Στάδια Στεφανιαίας Νόσου
- Ασυμπτωματική αθηροσκλήρυνση
- Σταθερή στηθάγχη
- Ασταθής στηθάγχη
- Οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου
📊 Επιδημιολογία
Η στεφανιαία νόσος αποτελεί την πιο συχνή αιτία θανάτου στον δυτικό κόσμο. Στην Ευρώπη, 1,8 εκατομμύρια θάνατοι ετησίως σχετίζονται με υποκείμενη στεφανιαία νόσο (19% των ανδρών, 20% των γυναικών).
Παθοφυσιολογία
Η αθηρωματική πλάκα συνίσταται κυρίως από λιπίδια (χοληστερόλη), φλεγμονώδη κύτταρα και ινώδη ιστό. Η προοδευτική στένωση των αγγείων περιορίζει τη ροή του αίματος, προκαλεί μυοκαρδιακή ισχαιμία ή στηθάγχη και ενδέχεται να οδηγήσει στη ρήξη της πλάκας και οξύ έμφραγμα.
Παράγοντες Κινδύνου
Οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου για στεφανιαία νόσο είναι:
- Κάπνισμα
- Υψηλή LDL χοληστερόλη
- Αρτηριακή υπέρταση
- Σακχαρώδης διαβήτης
- Παχυσαρκία
- Καθιστική ζωή
- Οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας
Πιθανές Επιπλοκές:
Οξύ στεφανιαίο σύνδρομο
Έμφραγμα μυοκαρδίου
Καρδιακή ανεπάρκεια
Καρδιακές αρρυθμίες
Αιφνίδιος καρδιακός θάνατος
Πρόγνωση
Η πρόγνωση εξαρτάται από τον αριθμό των προσβεβλημένων αγγείων, τη λειτουργία της αριστερής κοιλίας και τον έλεγχο των παραγόντων κινδύνου. Με σύγχρονες θεραπείες, η θνητότητα έχει μειωθεί σημαντικά.
Διάγνωση
Η διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό κλινικών σημείων, εργαστηριακών ελέγχων και ειδικών απεικονιστικών τεχνικών όπως:
- Στεφανιογραφία (Gold Standard)
- Αξονική στεφανιογραφία
- Δοκιμασία κόπωσης
- Ενδοστεφανιαία απεικόνιση με υπέρηχο (IVUS) και οπτική συνεκτική τομογραφία (OCT)
- Λειτουργική μελέτη στεφανιαίων (FFR / iFR / RFR)
Διαγνωστικός Αλγόριθμος Στεφανιαίας Νόσου
- Κλινική εκτίμηση — Λήψη ιστορικού και αξιολόγηση συμπτωμάτων
- Προ-τεστ πιθανότητα — Εκτίμηση κινδύνου (ηλικία, φύλο, συμπτώματα)
- Μη επεμβατικός έλεγχος — Δοκιμασία κόπωσης ή αξονική στεφανιογραφία
- Επεμβατικός έλεγχος — Στεφανιογραφία εάν υψηλός κίνδυνος
- Λειτουργική αξιολόγηση — FFR / iFR / RFR για εκτίμηση αιμοδυναμικής σημασίας
Διερεύνηση Μικροαγγειακής Νόσου (IMR / MRR)
Σε περιπτώσεις που η στεφανιογραφία δεν δείχνει σοβαρές στενώσεις αλλά τα συμπτώματα επιμένουν (στηθάγχη INOCA), πραγματοποιούμε εξειδικευμένο έλεγχο της μικροκυκλοφορίας. Οι δείκτες IMR και MRR μας επιτρέπουν να διαγνώσουμε τη μικροαγγειακή δυσλειτουργία, προσφέροντας απαντήσεις εκεί που οι συμβατικές εξετάσεις αδυνατούν.
Εργαστηριακοί Δείκτες
- Τροπονίνη (Troponin) — Δείκτης μυοκαρδιακής βλάβης
- LDL χοληστερόλη — Κύριος στόχος θεραπείας
- HDL χοληστερόλη — Προστατευτικός παράγοντας
- Τριγλυκερίδια
- CRP (C-reactive protein) — Δείκτης φλεγμονής
- Γλυκόζη / HbA1c — Έλεγχος διαβήτη
Θεραπεία
Η θεραπευτική στρατηγική εξατομικεύεται ανάλογα με τη βαρύτητα της νόσου και μπορεί να περιλαμβάνει:
- Φαρμακευτική αγωγή — Συνίσταται σε αντιαιμοπεταλιακά, στατίνες, β-αναστολείς, αναστολείς ACE κ.ά. Σταθεροποιεί βλάβες, μειώνει επιπλοκές.
- Σύμπλοκη Αγγειοπλαστική — Εξειδικευμένη PCI για σύνθετες, σοβαρές στενώσεις.
- Αγγειοπλαστική με Μπαλόνι και Stent — Κατεξοχήν επεμβατική θεραπεία διάνοιξης αγγείων με stent.
- Αθηρεκτομή (Rotablator) — Για ασβεστωμένες στενώσεις που δεν διανοίγονται με κλασική μέθοδο.
- Χειρουργική αντιμετώπιση — Bypass σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
Παρακολούθηση Ασθενούς
- Τακτικός καρδιολογικός έλεγχος
- Ρύθμιση LDL στόχου (<55 mg/dL σε υψηλό κίνδυνο)
- Συμμόρφωση στη φαρμακευτική αγωγή
- Επανεκτίμηση συμπτωμάτων
Διατροφή & Τρόπος Ζωής
- Μεσογειακή διατροφή — ελαιόλαδο, ψάρια, λαχανικά
- Μείωση κορεσμένων λιπαρών
- Περιορισμός αλατιού
- Τακτική άσκηση (≥150 λεπτά/εβδομάδα)
- Διακοπή καπνίσματος
🛡️ Πρόληψη & Έλεγχος Παραγόντων Κινδύνου
Η πρόληψη αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο:
- Διακοπή καπνίσματος
- Ρύθμιση σακχάρου
- Έλεγχος χοληστερόλης
- Μείωση σωματικού βάρους
- Τακτική άσκηση
🧠 Πότε πρέπει να επισκεφθείτε καρδιολόγο;
- Επί εμμένουσας στηθάγχης
- Επί αιφνίδιας δύσπνοιας
- Εάν έχετε πολλαπλούς παράγοντες κινδύνου
- Μετά από παθολογικό τεστ κόπωσης
Συχνές Ερωτήσεις (FAQs) για τη Στεφανιαία Νόσο
Η αθηροσκλήρωση των στεφανιαίων αρτηριών δεν αναστρέφεται πλήρως, ωστόσο μπορεί να σταθεροποιηθεί και η εξέλιξή της να επιβραδυνθεί σημαντικά με τη σωστή θεραπεία. Μελέτες έχουν δείξει ότι η εντατική μείωση της LDL χοληστερόλης με στατίνες υψηλής ισχύος — σε επίπεδα <55 mg/dL για υψηλού κινδύνου ασθενείς — μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε μερική υποστροφή των αθηρωματικών πλακών. Η διακοπή καπνίσματος, η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, η αντιμετώπιση του διαβήτη και η υιοθέτηση μεσογειακής διατροφής αποτελούν τους ισχυρότερους τροποποιήσιμους παράγοντες. Η στεφανιαία νόσος είναι χρόνια κατάσταση — δεν θεραπεύεται, αλλά με σωστή διαχείριση οι ασθενείς ζουν φυσιολογική, ποιοτική ζωή για δεκαετίες.
Όχι. Η τοποθέτηση stent ενδείκνυται μόνο όταν υπάρχει τεκμηριωμένη λειτουργική σημασία της στένωσης — δηλαδή όταν αυτή προκαλεί πραγματική ισχαιμία. Αυτό αξιολογείται με εργαλεία όπως η FFR (Fractional Flow Reserve) ή η iFR κατά τη διάρκεια καθετηριασμού. Σε ασθενείς με σταθερή στεφανιαία νόσο χωρίς τεκμηριωμένη ισχαιμία, η βέλτιστη φαρμακευτική αγωγή (OMT) είναι εξίσου αποτελεσματική με την αγγειοπλαστική στην πρόληψη εμφράγματος — όπως έδειξε η μεγάλη μελέτη ISCHEMIA. Η απόφαση για stent δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στο «πόσο φαίνεται» η στένωση στην αγγειογραφία, αλλά στη συνολική κλινική αξιολόγηση του ασθενούς.
Ο όρος «σύμπλοκη αγγειοπλαστική» (complex PCI) αναφέρεται σε επεμβατικές διαδικασίες που ξεπερνούν την τυπική τοποθέτηση stent σε απλές βλάβες. Περιλαμβάνει περιπτώσεις πολυαγγειακής νόσου, βλαβών σε διχασμούς (bifurcations) — όπου η τεχνική δύο stents ή provisional stenting απαιτεί εξειδικευμένη εμπειρία — νόσο του κορμού της αριστερής στεφανιαίας αρτηρίας, χρόνιες ολικές αποφράξεις (CTO) και σοβαρά ασβεστοποιημένες βλάβες. Η σύμπλοκη αγγειοπλαστική απαιτεί εξειδικευμένους επεμβατικούς καρδιολόγους, προηγμένο εξοπλισμό (IVUS, OCT, rotablation) και συχνά χαρτογράφηση της ισχαιμίας με FFR/iFR για βέλτιστα αποτελέσματα.
Ο Rotablator (περιστροφική αθηρεκτομή) είναι μια εξειδικευμένη τεχνική που χρησιμοποιείται σε σοβαρά ασβεστοποιημένες βλάβες, όπου το αγγειακό τοίχωμα έχει γίνει τόσο σκληρό ώστε δεν μπορεί να διασταλεί επαρκώς με απλό μπαλόνι — αποτρέποντας την ασφαλή τοποθέτηση stent. Μια μικρή περιστρεφόμενη κεφαλή με επίστρωση διαμαντιών αλέθει την ασβεστοποιημένη πλάκα, αποκαθιστώντας την ευαλωτότητα του αγγείου. Παρόμοια αποτελέσματα μπορεί να επιτευχθεί και με τεχνολογία λιθοτριψίας ενδαγγειακής (IVL — Intravascular Lithotripsy), η οποία χρησιμοποιεί κύματα κρουστικής πίεσης. Και οι δύο τεχνικές απαιτούν υψηλή εξειδίκευση και εφαρμόζονται σε εμπειρικά κέντρα επεμβατικής καρδιολογίας.
Ναι — και η πρόληψη παραμένει η αποτελεσματικότερη στρατηγική. Οι κυριότεροι τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου είναι το κάπνισμα, η αρτηριακή υπέρταση, η υψηλή LDL χοληστερόλη, ο σακχαρώδης διαβήτης, η παχυσαρκία και η καθιστική ζωή. Η υιοθέτηση μεσογειακής διατροφής, η τακτική αερόβια άσκηση (150+ λεπτά εβδομαδιαίως), η διακοπή καπνίσματος και ο έλεγχος βάρους μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο. Εξίσου σημαντική είναι η τακτική καρδιολογική εκτίμηση — ιδίως για άτομα με οικογενειακό ιστορικό πρώιμης στεφανιαίας νόσου — ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα παθολογικά ευρήματα πριν εξελιχθούν σε κλινική νόσο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο υπολογισμός του σκορ ασβεστίου (Coronary Calcium Score) μέσω αξονικής τομογραφίας μπορεί να βοηθήσει στην εκτίμηση του κινδύνου ακόμα και σε ασυμπτωματικά άτομα.
Η στεφανιαία νόσος μπορεί να εκδηλωθεί με ποικίλα συμπτώματα ή και καθόλου. Το κλασικό σύμπτωμα είναι η στηθάγχη: αίσθηση πίεσης, σφιξίματος ή βάρους στο στήθος που εμφανίζεται κατά την κόπωση και υποχωρεί με ανάπαυση. Συχνά συνοδεύεται από δύσπνοια, εφίδρωση ή πόνο που ακτινοβολεί στο αριστερό χέρι, τη σιαγόνα ή την ωμοπλάτη. Ωστόσο, ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών — ιδίως γυναίκες, διαβητικοί και ηλικιωμένοι — εμφανίζει άτυπα συμπτώματα: κόπωση, αδιαθεσία, ναυτία ή δύσπνοια κατά προσπάθεια χωρίς πόνο. Πολλοί ασθενείς είναι ασυμπτωματικοί μέχρι να εκδηλωθεί οξύ επεισόδιο — γι' αυτό η προληπτική εκτίμηση σε άτομα υψηλού κινδύνου έχει κρίσιμη σημασία.
Η αγγειοπλαστική (PCI) είναι μια ελάχιστα επεμβατική διαδικασία που γίνεται μέσω καθετήρα — συνήθως από τον καρπό ή τη βουβωνική χώρα — και αποκαθιστά τη ροή στο αποφραγμένο αγγείο με μπαλόνι και stent. Δεν απαιτεί γενική αναισθησία ή τομή στο στέρνο και η ανάρρωση είναι ταχύτατη. Η αορτοστεφανιαία παράκαμψη (CABG / bypass) είναι ανοικτή χειρουργική επέμβαση κατά την οποία δημιουργούνται νέες «παρακαμπτήριες» οδοί ροής αίματος με χρήση φλεβικών ή αρτηριακών μοσχευμάτων. Προτιμάται σε πολυαγγειακή νόσο, νόσο κορμού ή σε διαβητικούς ασθενείς με εκτεταμένη νόσο, όπου η χειρουργική αντιμετώπιση προσφέρει καλύτερη μακροχρόνια έκβαση. Η επιλογή γίνεται από πολυκλαδική ομάδα (Heart Team).
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ναι. Η φαρμακευτική αγωγή στη στεφανιαία νόσο δεν αποσκοπεί απλώς στον έλεγχο των συμπτωμάτων, αλλά στην πρόληψη εμφράγματος και θανάτου. Τα βασικά φάρμακα περιλαμβάνουν αντιαιμοπεταλιακά (κυρίως ασπιρίνη), στατίνες υψηλής ισχύος για τη μείωση της LDL χοληστερόλης, β-αναστολείς για τον έλεγχο του καρδιακού ρυθμού και της πίεσης, και αναστολείς ΜΕΑ ή ARBs σε συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών. Μετά από τοποθέτηση stent απαιτείται επιπλέον διπλή αντιαιμοπεταλιακή αγωγή (DAPT) για καθορισμένο χρονικό διάστημα. Η διακοπή της αγωγής χωρίς ιατρική γνωμάτευση αποτελεί παράγοντα υψηλού κινδύνου και πρέπει πάντα να αποφεύγεται.
