Η Στεφανιαία Νόσος - Coronary Artery Disease (CAD) αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρδιαγγειακής νόσου και χαρακτηρίζεται από την εναπόθεση αθηρωματικής πλάκας (αθηροσκλήρυνση) στο εσωτερικό των στεφανιαίων αρτηριών — των αγγείων που τροφοδοτούν το μυοκάρδιο με αίμα και οξυγόνο.
Στην ταξινόμηση ICD-10 εντάσσεται στον κωδικό I25.1 και αφορά τη χρόνια ισχαιμική καρδιοπάθεια.
Τι είναι η στεφανιαία νόσος;
Η στεφανιαία νόσος είναι μια προοδευτική καρδιαγγειακή πάθηση που οφείλεται σε στένωση ή απόφραξη των στεφανιαίων αρτηριών λόγω αθηρωματικών πλακών. Οι αρτηρίες αυτές ( Στεφανιαίες αρτηρίες) διασφαλίζουν τη ροή αίματος προς το μυοκάρδιο. Όταν η ροή περιορίζεται, υπάρχει ο κίνδυνος της μυοκαρδιακής ισχαιμίας, στηθάγχης, ή και οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου.
Συμπτώματα: πώς εκδηλώνεται η στεφανιαία νόσος
Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι η στηθάγχη — αίσθηση πίεσης, σφιξίματος ή βάρους πίσω από το στέρνο, σπανιότερα καύσου. Στη σταθερή της μορφή εμφανίζεται σε συγκεκριμένο επίπεδο κόπωσης, διαρκεί λίγα λεπτά και υποχωρεί με την ανάπαυση. Συχνά συνοδεύεται από δύσπνοια, εφίδρωση ή αίσθημα καταβολής, και μπορεί να αντανακλά στο αριστερό χέρι, τον αυχένα, τη γνάθο, την πλάτη ή το επιγάστριο.
Δυσφορία που προκαλείται από την κόπωση, το κρύο, το βαρύ γεύμα ή την έντονη συγκίνηση και υποχωρεί όταν σταματήσετε. Η προβλεψιμότητα είναι το κλειδί: εμφανίζεται περίπου στην ίδια προσπάθεια κάθε φορά. Όταν αυτό το μοτίβο αλλάξει —εμφάνιση σε ηρεμία, μεγαλύτερη διάρκεια ή ένταση— η κατάσταση αντιμετωπίζεται ως επείγουσα.
Σημαντικό ποσοστό ασθενών — ιδίως γυναίκες και ηλικιωμένοι ή ασθενείς με διαβήτη — εμφανίζει κόπωση, ναυτία, αδιαθεσία ή δύσπνοια στην προσπάθεια, χωρίς σαφή πόνο στο στήθος.
Ένα μέρος των ασθενών παραμένει χωρίς συμπτώματα μέχρι το πρώτο οξύ επεισόδιο· ο σακχαρώδης διαβήτης, με τη νευροπάθεια που τον συνοδεύει, μπορεί να αμβλύνει την αίσθηση του πόνου. Για τον λόγο αυτό, σε άτομα με πολλαπλούς παράγοντες κινδύνου η εκτίμηση δεν στηρίζεται μόνο στα συμπτώματα.
Κλινικές Μορφές Στεφανιαίας Νόσου (CAD)
Η Στεφανιαία Νόσος (CAD) εκδηλώνεται κλινικά με δύο κύριες μορφές, ανάλογα με τη σταθερότητα της αθηρωματικής πλάκας:
- Ασυμπτωματική αθηροσκλήρυνση (υποκλινική νόσος).
- Σταθερή στηθάγχη — εντάσσεται στα Χρόνια Στεφανιαία Σύνδρομα (CCS).
Σταδιακή στένωση των αγγείων που προκαλεί προβλέψιμο πόνο (σταθερή στηθάγχη) κατά τη σωματική κόπωση.
Αιφνίδια ρήξη ή διάβρωση της αθηρωματικής πλάκας με σχηματισμό θρόμβου που περιορίζει ή διακόπτει απότομα τη ροή. Αποτελεί ομπρέλα που περιλαμβάνει τρεις οντότητες, οι οποίες διαχωρίζονται από την τροπονίνη και το ηλεκτροκαρδιογράφημα:
- 1 Ασταθής Στηθάγχη — συμπτώματα σε ηρεμία ή ελάχιστη προσπάθεια, χωρίς αύξηση τροπονίνης. Ο θρόμβος περιορίζει τη ροή αλλά δεν έχει προκληθεί νέκρωση μυοκαρδίου.
- 2 NSTEMI — αύξηση τροπονίνης χωρίς ανάσπαση του ST. Η απόφραξη συνήθως είναι ατελής. Ο χρόνος της επέμβασης καθορίζεται από την εκτίμηση κινδύνου.
- 3 STEMI — πλήρης απόφραξη με ανάσπαση του ST. Απαιτεί άμεση διάνοιξη του αγγείου· ο χρόνος καθορίζει πόσο μυοκάρδιο θα διασωθεί.
Επείγουσα ιατρική κατάσταση που απαιτεί άμεση διάγνωση και αντιμετώπιση.
Επείγουσα Αγγειοπλαστική στο έμφραγμα vs Προγραμματισμένη (εκλεκτική) →Ανεξάρτητα από τη σταθερότητα: Η ανατομική έκταση της νόσου
Είτε η νόσος εμφανίζεται ως σταθερή στηθάγχη είτε ως οξύ σύνδρομο, μπορεί να αφορά μία απλή στένωση ή να έχει μεγαλύτερη ανατομική πολυπλοκότητα — περισσότερα από ένα αγγεία, διάχυτες βλάβες, νόσο στελέχους, ολική απόφραξη ή βαριά ασβέστωση. Αυτή η διάσταση καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη στρατηγική της επέμβασης.
Τα τρία κύρια στεφανιαία αγγεία
Τροφοδοτεί το πρόσθιο τοίχωμα, το μεσοκοιλιακό διάφραγμα και την κορυφή. Αρδεύει 45–55% της μυϊκής μάζας της αριστερής κοιλίας — τη μεγαλύτερη περιοχή από κάθε άλλο αγγείο.
Πορεύεται στην πλάγια επιφάνεια και τροφοδοτεί το πλάγιο και οπισθοπλάγιο τοίχωμα της αριστερής κοιλίας.
Τροφοδοτεί τη δεξιά κοιλία, το κατώτερο τοίχωμα και — στους περισσότερους ανθρώπους — τους βηματοδοτικούς κόμβους της καρδιάς.
Το στέλεχος (Left Main) δεν είναι τέταρτο αγγείο — είναι ο κοινός κορμός από τον οποίο εκφύονται ο πρόσθιος κατιών και η περισπωμένη. Γι' αυτό μια στένωση εκεί θέτει σε κίνδυνο 75–100% της αριστερής κοιλίας ταυτόχρονα και αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστή κατηγορία, όχι ως «άλλη μία στένωση».
Πόσα αγγεία πάσχουν
Σημαντική στένωση σε ένα από τα τρία αγγεία
Σημαντικές στενώσεις σε δύο αγγεία
Σημαντικές στενώσεις και στα τρία αγγεία — η πιο εκτεταμένη μορφή
Εγγύς σημαίνει «κοντά στην αρχή του αγγείου», πριν εκφυθούν οι μεγάλοι πλάγιοι κλάδοι. Μια στένωση σε αυτό το σημείο επηρεάζει ολόκληρη την περιοχή που τροφοδοτεί ο πρόσθιος κατιών· η ίδια στένωση στο άπω τμήμα του αγγείου θα επηρέαζε πολύ μικρότερη περιοχή. Για τον λόγο αυτό οι κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετωπίζουν τη νόσο του εγγύς πρόσθιου κατιόντος ξεχωριστά — ακόμη και όταν πάσχει μόνο ένα αγγείο.
Ο λαϊκός όρος «widow-maker» αναφέρεται στην οξεία ολική απόφραξη του εγγύς πρόσθιου κατιόντος — όχι σε κάθε στένωση του αγγείου. Μια σταθερή στένωση στο σημείο αυτό παρακολουθείται και αντιμετωπίζεται προγραμματισμένα.
Γιατί αυτές οι τρεις καταστάσεις εξετάζονται μαζί: νόσος στελέχους, τριαγγειακή νόσος και νόσος του εγγύς πρόσθιου κατιόντος αποτελούν την «ανατομία υψηλού κινδύνου» — τις περιπτώσεις όπου απειλείται μεγάλο τμήμα μυοκαρδίου. Δεν πρόκειται για μέτρηση αριθμού αγγείων: η νόσος του εγγύς πρόσθιου κατιόντος μπορεί να αφορά ένα μόνο αγγείο και να ανήκει παρ' όλα αυτά εδώ. Σε αυτές τις ανατομίες οι οδηγίες ESC 2024 συνιστούν επαναγγείωση όχι μόνο για τα συμπτώματα, αλλά και για προγνωστικούς λόγους — πάντα επιπρόσθετα της φαρμακευτικής αγωγής.
Αντίστροφα, όταν η ανατομία δεν ανήκει σε αυτή την ομάδα, το αν μια μεμονωμένη στένωση χρήζει αντιμετώπισης κρίνεται συχνά με λειτουργική μέτρηση (FFR/iFR) και όχι από την εικόνα της στεφανιογραφίας.
Οι επιμέρους ανατομικές κατηγορίες αναλύονται στους παρακάτω οδηγούς:
Επείγοντα Συμπτώματα (Red Flags)
- Έντονος πόνος στο στήθος > 5 λεπτά
- Πόνος που ακτινοβολεί σε αριστερό χέρι ή γνάθο
- Συνοδός εφίδρωση ή λιποθυμία
- Δύσπνοια σε ηρεμία
Για περισσότερες σχετικές πληροφορίες ανατρέξτε στους παρακάτω οδηγούς ασθενούς:
📊 Επιδημιολογία
Η Στεφανιαία Νόσος παραμένει η κυριότερη αιτία θνησιμότητας και νοσηρότητας παγκοσμίως, αποτελώντας μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας με σημαντική επιβάρυνση στα συστήματα υγείας[1].
Ευρωπαϊκός Πληθυσμός
Στην Ευρώπη, υπολογίζεται ότι προκαλεί περίπου 1,8 εκατομμύρια θανάτους ετησίως, αντιπροσωπεύοντας το 19% των συνολικών θανάτων στους άνδρες και το 20% στις γυναίκες[2].
Παγκόσμια Τάση & Ηλικία
Η επίπτωση αυξάνεται εκθετικά μετά την 5η δεκαετία της ζωής. Αν και η θνησιμότητα έχει μειωθεί στις ανεπτυγμένες χώρες λόγω πρωτογενούς πρόληψης, η συνολική επίπτωση παραμένει υψηλή λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.
Παθοφυσιολογία
Η αθηροσκλήρωση είναι μια χρόνια φλεγμονώδης διεργασία του αγγειακού τοιχώματος. Η σταδιακή αύξηση της αθηρωματικής πλάκας ή η ξαφνική ρήξη της καθορίζουν την κλινική εικόνα της νόσου.
Ενδοθηλιακή Βλάβη & Λιπίδια
Η ενδοθηλιακή δυσλειτουργία επιτρέπει τη διείσδυση και οξείδωση των LDL (oxLDL) στον υπενδοθήλιο χώρο. Τα μακροφάγα προσλαμβάνουν τα λιπίδια, σχηματίζοντας τα αφρώδη κύτταρα (foam cells).
Ινώδης Πλάκα & Στένωση
Η μετανάστευση λείων μυϊκών κυττάρων δημιουργεί την ινώδη κάψα (fibrous cap). Η προοδευτική αύξηση της πλάκας περιορίζει τον αυλό, προκαλώντας αναντιστοιχία προσφοράς-ζήτησης O2.
Ρήξη & Θρόμβωση
Η φλεγμονώδης αποδιοργάνωση οδηγεί σε ρήξη ή διάβρωση της πλάκας, ενεργοποιώντας τα αιμοπετάλια και τον καταρράκτη πήξης με αποτέλεσμα την οξεία θρομβωτική απόφραξη.
Παράγοντες Κινδύνου
Η ανάπτυξη της αθηροσκλήρωσης είναι πολυπαραγοντική. Οι παράγοντες κινδύνου διακρίνονται σε τροποποιήσιμους—που αποτελούν το στόχο της θεραπευτικής παρέμβασης—και σε μη τροποποιήσιμους.
Παράγοντες Τρόπου Ζωής & Μεταβολισμού
- Κάπνισμα: Επάγει ενδοθηλιακή τοξικότητα, οξείδωση της LDL και αγγειοσπασμό.
- Υψηλή LDL χοληστερόλη : Ο κύριος τροποποιήσιμος αθηρογόνος παράγοντας, ελεγχόμενος αποτελεσματικά με στατίνες και άλλους υπολιπιδαιμικούς παράγοντες.
- Αρτηριακή Υπέρταση: Προκαλεί αιμοδυναμική καταπόνηση (shear stress) και ενδοθηλιακή βλάβη.
- Σακχαρώδης Διαβήτης: Ισχυρός ανεξάρτητος παράγοντας· ο κίνδυνος εξαρτάται από τη διάρκεια, τη ρύθμιση και τις βλάβες οργάνων-στόχων (σταδιοποίηση με SCORE2-Diabetes) — ασφάλεια αγγειοπλαστικής σε διαβητικούς →
- Παχυσαρκία & Μεταβολικό Σύνδρομο: Ιδιαίτερα η σπλαχνική παχυσαρκία που συνδέεται με υπόβοσκουσα χρόνια φλεγμονή.
- Καθιστική Ζωή: Έλλειψη αερόβιας άσκησης και αυξημένο ψυχοκοινωνικό στρες.
Γενετικοί & Σταθεροί
- Οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας : Πρώιμη εμφάνιση ΣΝ σε συγγενείς 1ου βαθμού (<55 ετών για άνδρες, <65 για γυναίκες).
- Αυξημένη Lp(a) : Σε μεγάλο βαθμό γενετικά καθορισμένη, ανεξάρτητη από την LDL — δεν επηρεάζεται σημαντικά από τις κλασικές στατίνες.
- Ηλικία & Φύλο: Αυξημένος κίνδυνος σε άνδρες >45 ετών και γυναίκες μετεμμηνοπαυσιακά (>55 ετών). Δείτε το σχετικό οδηγό για το πως τα συμπτώματα εμφράγματος στις γυναίκες μπορεί να είναι διαφορετικά .
Η συνύπαρξη πολλαπλών παραγόντων δεν αθροίζει, αλλά πολλαπλασιάζει τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο (ποσοτικοποίηση μέσω συστημάτων SCORE2 / SCORE2-OP).
GLP-1 Αγωνιστές & Καρδιαγγειακή Προστασία
Φάρμακα όπως η σεμαγλουτίδη (Ozempic, Wegovy) και η τιρζεπατίδη (Mounjaro), πέρα από τη ρύθμιση σακχάρου και βάρους, έχουν δείξει ανεξάρτητο καρδιαγγειακό όφελος σε ασθενείς με τεκμηριωμένη στεφανιαία νόσο (μελέτη SELECT, 2023). GLP-1 αγωνιστές: Δείτε ποια είναι τα οφέλη και τι πρέπει να γνωρίζετε →
Διαγνωστική Προσέγγιση & Αλγόριθμος
Η διαγνωστική προσέγγιση της στεφανιαίας νόσου βασίζεται στον αλγόριθμο της κλινικής πιθανότητας νόσου κατά ESC 2024, συνδυάζοντας μη επεμβατικές και επεμβατικές τεχνικές ανάλογα με την κλινική εικόνα.
Σταδιακός Διαγνωστικός Αλγόριθμος (ESC Guidelines)
• Κλινική εκτίμηση: Λήψη λεπτομερούς ιστορικού και χαρακτηριστικών του άλγους.
• Κλινική πιθανότητα νόσου (RF-CL): Οι οδηγίες ESC 2024 δεν στηρίζονται πλέον μόνο σε ηλικία, φύλο και τύπο συμπτωμάτων· το μοντέλο σταθμίζει επιπλέον τους παράγοντες κινδύνου (οικογενειακό ιστορικό, κάπνισμα, δυσλιπιδαιμία, υπέρταση, διαβήτη) και κατατάσσει περισσότερους ασθενείς σε πολύ χαμηλή ή χαμηλή πιθανότητα, όπου συχνά δεν απαιτείται περαιτέρω έλεγχος.
• Ανατομικός έλεγχος: Αξονική στεφανιογραφία (CCTA) σε χαμηλή προς ενδιάμεση κλινική πιθανότητα ή Calcium Score σε ασυμπτωματικούς.
• Λειτουργικός έλεγχος: Απεικονιστική δοκιμασία ισχαιμίας (stress echo, σπινθηρογράφημα, μαγνητική) σε ενδιάμεση προς υψηλή κλινική πιθανότητα. Η απλή δοκιμασία κόπωσης δεν αποτελεί εξέταση πρώτης γραμμής για τη διάγνωση — παραμένει χρήσιμη για την εκτίμηση συμπτωμάτων, ανοχής στην άσκηση, αρρυθμιών και απόκρισης της αρτηριακής πίεσης.
• Επεμβατική Στεφανιογραφία: Ενδείκνυται σε υψηλή πιθανότητα, βαριά συμπτώματα ή υψηλού κινδύνου μη επεμβατικά ευρήματα.
• Τι περιλαμβάνει πρακτικά: Προετοιμασία, διαδικασία και νοσηλεία βήμα προς βήμα.
• Λειτουργική εκτίμηση: FFR / iFR / RFR για αιμοδυναμική αξιολόγηση ενδιάμεσων στενώσεων.
• Ανατομία αγγείου: IVUS / OCT για βελτιστοποίηση PCI.
Διερεύνηση Μικροαγγειακής Νόσου (INOCA / ANOCA)
Όταν η επεμβατική στεφανιογραφία δεν αναδεικνύει αποφρακτικές αλλοιώσεις στα επικαρδιακά αγγεία αλλά τα ισχαιμικά συμπτώματα επιμένουν (INOCA — Ischemia with Non-Obstructive Coronary Arteries), ενδείκνυται επεμβατικός έλεγχος της μικροκυκλοφορίας. Οι επεμβατικοί δείκτες IMR, CFR και MRR, μαζί με τη δοκιμασία πρόκλησης με ακετυλοχολίνη, επιτρέπουν τη διάγνωση της μικροαγγειακής δυσλειτουργίας και του στεφανιαίου σπασμού. Η διάκριση έχει θεραπευτική σημασία: η αγωγή καθορίζεται από τον μηχανισμό — στον σπασμό, επικαρδιακό ή μικροαγγειακό, οι αναστολείς διαύλων ασβεστίου αποτελούν τη θεραπεία εκλογής, ενώ οι β-αναστολείς ενδέχεται να επιδεινώσουν τα συμπτώματα.
Πρόγνωση & Κλινική Έκβαση
Η μακροπρόθεσμη πρόγνωση των ασθενών με στεφανιαία νόσο καθορίζεται από τρεις βασικούς πυλώνες: την έκταση της στεφανιαίας αγγειοπάθειας (αριθμός προσβεβλημένων αγγείων / στελέχους), τη λειτουργικότητα της αριστερής κοιλίας (κλάσμα εξώθησης), και τον επιθετικό έλεγχο των τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου. Με τις σύγχρονες τεχνικές επαναγγείωσης (PCI / CABG) και τη βέλτιστη φαρμακευτική αγωγή (GDMT), η θνητότητα και η συχνότητα υποτροπής εμφραγμάτων έχουν μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες.
Εργαστηριακοί Δείκτες
- Τροπονίνη (Troponin) — Δείκτης μυοκαρδιακής βλάβης
- LDL χοληστερόλη — Κύριος στόχος θεραπείας
- HDL χοληστερόλη — Τιμή αναφοράς· δεν αποτελεί θεραπευτικό στόχο σε καμία κατευθυντήρια οδηγία
- Τριγλυκερίδια
- Lp(a), ApoB και ApoA-I — λιποπρωτεΐνες που δεν φαίνονται στο τυπικό λιπιδαιμικό προφίλ
- hs-CRP (υψηλής ευαισθησίας C-αντιδρώσα πρωτεΐνη) — Δείκτης υπολειπόμενου φλεγμονώδους κινδύνου. Τιμές ≥2 mg/L παρά ρυθμισμένη LDL εντοπίζουν τους ασθενείς στους οποίους εξετάζεται αντιφλεγμονώδης αγωγή
- Γλυκόζη / HbA1c — Έλεγχος διαβήτη
Θεραπευτική Αντιμετώπιση
Η διαχείριση της στεφανιαίας νόσου βασίζεται σε δύο αλληλοσυμπληρούμενους πυλώνες: τη Βέλτιστη Φαρμακευτική Αγωγή (GDMT) για τη σταθεροποίηση της αθηροσκλήρωσης και την Επεμβατική/Χειρουργική Επαναγγείωση για την ανακούφιση της ισχαιμίας.
Βέλτιστη Φαρμακευτική Αγωγή (GDMT)
Αποτελεί τη βάση της θεραπείας σε όλους τους ασθενείς, ανεξαρτήτως αν θα υποβληθούν σε επεμβατική αποκατάσταση:
- Αντιαιμοπεταλιακά: ένα αντιαιμοπεταλιακό εφ' όρου ζωής — η ασπιρίνη και η κλοπιδογρέλη είναι ισοδύναμες επιλογές μετά από έμφραγμα ή αγγειοπλαστική κατά ESC 2024. Μετά από stent προστίθεται δεύτερο φάρμακο για ορισμένο διάστημα: δείτε τον οδηγό αντιαιμοπεταλιακής αγωγής μετά από stent.
- Υπολιπιδαιμικά: Στατίνες υψηλής δραστικότητας, Ezetimibe, αναστολείς PCSK9 (στόχος LDL < 55 mg/dL).
- Αντιστηθαγχικά: β-αναστολείς ή αναστολείς διαύλων ασβεστίου (CCBs). Οι οδηγίες ESC 2024 δεν τους κατατάσσουν πλέον σε πρώτη και δεύτερη γραμμή — η επιλογή εξατομικεύεται. Στον στεφανιαίο σπασμό οι CCBs αποτελούν τη θεραπεία εκλογής.
- Καρδιοπροστατευτικά: αναστολείς ΜΕΑ ή ARBs, ιδίως όταν συνυπάρχει καρδιακή ανεπάρκεια, σακχαρώδης διαβήτης ή υπέρταση.
- Καρδιομεταβολική αγωγή: σε σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 με στεφανιαία νόσο οι αναστολείς SGLT2 συνιστώνται ανεξάρτητα από τη ρύθμιση του σακχάρου· οι αγωνιστές GLP-1 έχουν επίσης τεκμηριωμένη θέση, ιδίως σε υπέρβαρους ή παχύσαρκους ασθενείς.
- Αντιφλεγμονώδης αγωγή: Χαμηλή δόση κολχικίνης (0,5 mg ημερησίως) — οι οδηγίες ESC 2024 συνιστούν να εξετάζεται (σύσταση κατηγορίας IIa, επίπεδο τεκμηρίωσης A) για ασθενείς με αθηροσκληρωτική στεφανιαία νόσο, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος εμφράγματος, εγκεφαλικού και ανάγκης νέας επαναγγείωσης. Στοχεύει το υπολειπόμενο φλεγμονώδες φορτίο — τον κίνδυνο που παραμένει όταν η LDL είναι ήδη ρυθμισμένη.
Για περισσότερες πληροφορίες δείτε τον οδηγό: Αγγειοπλαστική ή φαρμακευτική αγωγή; Πώς επιλέγεται η σωστή θεραπεία ->
Στρατηγικές Επαναγγείωσης (Revascularization)
Διαδερμική Επεμβατική Αντιμετώπιση (PCI)
- • Αγγειοπλαστική με Μπαλόνι και Stent: Η κατεξοχήν επεμβατική μέθοδος διάνοιξης αγγείων με εμφύτευση νεότερης γενιάς φαρμακοεκλυόμενων stent (DES).
- • Σύμπλοκη Αγγειοπλαστική (Complex PCI): Εξειδικευμένες τεχνικές για υψηλής δυσκολίας βλάβες (στελέχη, διχασμούς, χρόνιες ολικές αποφράξεις - CTO).
- • Αθηρεκτομή (Rotablator / Orbital): Προετοιμασία αγγείου με τροχό προκειμένου να διασπαστούν βαριές ασβεστώσεις που εμποδίζουν την έκπτυξη του stent.
Χειρουργική Αντιμετώπιση (CABG)
• Χειρουργική Αορτοστεφανιαία Παράκαμψη (Bypass):
Ενδείκνυται σε πολύπλοκη νόσο τριών αγγείων, νόσο στελέχους με υψηλό ανατομικό σκορ (SYNTAX score) ή σε διαβητικούς ασθενείς με εκτεταμένη αγγειοπάθεια. Στις ομάδες αυτές τα δεδομένα δείχνουν καλύτερη μακροχρόνια έκβαση με το χειρουργείο, με αντίστοιχα υψηλότερο περιεγχειρητικό κίνδυνο εγκεφαλικού — μια αντιστάθμιση που συζητείται εξατομικευμένα.
Δευτερογενής Πρόληψη & Μακροπρόθεσμη Παρακολούθηση
Η πρόληψη και η συστηματική παρακολούθηση αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο για την αποτροπή νέων ισχαιμικών επεισοδίων και τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης επιβίωσης.
Μπορεί να αναστραφεί η στεφανιαία νόσος;
Η αθηροσκλήρωση των στεφανιαίων αρτηριών δεν αναστρέφεται πλήρως, μπορεί όμως να σταθεροποιηθεί και η εξέλιξή της να επιβραδυνθεί σημαντικά. Με εντατική μείωση της LDL χοληστερόλης — στατίνες υψηλής ισχύος και, όπου χρειάζεται, νεότερα υπολιπιδαιμικά — σε επίπεδα κάτω από 55 mg/dL, απεικονιστικές μελέτες έχουν δείξει ακόμη και μερική υποστροφή της αθηρωματικής πλάκας. Η διακοπή του καπνίσματος, η ρύθμιση της πίεσης και του σακχάρου και η μεσογειακή διατροφή είναι οι ισχυρότεροι παράγοντες που ελέγχει ο ίδιος ο ασθενής. Η στεφανιαία νόσος παραμένει χρόνια κατάσταση: δεν «θεραπεύεται» οριστικά, αλλά με σωστή διαχείριση οι ασθενείς ζουν φυσιολογική, ποιοτική ζωή για δεκαετίες.
Υγιεινοδιαιτητικές Παρεμβάσεις
- Μεσογειακή Διατροφή: Έμφαση σε ελαιόλαδο, ψάρια, όσπρια, φρούτα και λαχανικά. Αυστηρός περιορισμός κορεσμένων λιπαρών και αλατιού (<5g/ημέρα).
- Τακτική Άσκηση: Τουλάχιστον 150-300 λεπτά μέτριας έντασης αερόβιας άσκησης την εβδομάδα.
- Διακοπή Καπνίσματος: Πλήρης αποχή από το κάπνισμα και το παθητικό κάπνισμα (ο κίνδυνος μειώνεται περίπου στο μισό μέσα στον πρώτο χρόνο).
- Έλεγχος Βάρους: Διατήρηση BMI < 25 kg/m² και περιφέρειας μέσης (<94 cm για άνδρες, <80 cm για γυναίκες).
- Καρδιακή Αποκατάσταση: Δομημένο πρόγραμμα άσκησης υπό επίβλεψη μετά από έμφραγμα ή επαναγγείωση. Οι οδηγίες ESC 2024 το συνιστούν ρητά — μειώνει τις επανεισαγωγές και τα μείζονα καρδιαγγειακά συμβάματα. Υπάρχουν και προγράμματα κατ' οίκον για καλύτερη συμμόρφωση.
- Εμβολιασμοί: Ετήσιος αντιγριπικός και αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός. Η λοίμωξη αποτελεί αναγνωρισμένο έναυσμα οξέων στεφανιαίων επεισοδίων σε ασθενείς με τεκμηριωμένη στεφανιαία νόσο.
Θεραπευτικοί Στόχοι & Follow-up
- Αυστηρός Στόχος Lipid Panel: Ρύθμιση LDL-C < 55 mg/dL (και >50% μείωση από την αρχική τιμή) σε ασθενείς εγκατεστημένης ΣΝ.
- Αρτηριακή Πίεση & Γλυκόζη: Στόχος συστολικής πίεσης 120-129 mmHg κατά ESC 2024, εφόσον είναι καλά ανεκτή, και HbA1c < 7,0% σε διαβητικούς ασθενείς.
- Συμμόρφωση στη Θεραπεία: Τακτικός έλεγχος λήψης της διπλής αντιαιμοπεταλιακής αγωγής (DAPT) και των υπολιπιδαιμικών.
- Τακτικός Καρδιολογικός Έλεγχος: Περιοδική επανεκτίμηση συμπτωμάτων, ηλεκτροκαρδιογραφήματος και λειτουργικότητας LV.
Επιδημιολογική Τεκμηρίωση: Ο συνδυασμός των υγιεινοδιαιτητικών αλλαγών με τη βέλτιστη φαρμακευτική αγωγή συνδέεται με σημαντική, αθροιστική μείωση των υποτροπών εμφράγματος και της αγγειακής θνητότητας σε βάθος χρόνου.
Πότε πρέπει να επισκεφθείτε Καρδιολόγο;
Η έγκαιρη αξιολόγηση από καρδιολόγο είναι καθοριστική τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση της στεφανιαίας νόσου πριν αυτή εξελιχθεί σε οξύ επεισόδιο.
Άμεση / Επείγουσα Εκτίμηση
- • Εμμένον ή οξύ αίσθημα βάρους/συσφιγκτικού πόνου στο στήθος που ακτινοβολεί στο αριστερό χέρι, την πλάτη ή τη γνάθο.
- • Αιφνίδια ή προοδευτικά επιδεινούμενη δύσπνοια χωρίς προφανή αφορμή ή με ελάχιστη σωματική προσπάθεια.
- • Επεισόδια προλιποθυμίας (προσυγκοπή) ή λιποθυμίας που συνοδεύονται από κρύο ιδρώτα ή αίσθημα παλμών.
Προγραμματισμένος Έλεγχος
- • Παθολογικά ευρήματα σε εργαστηριακές εξετάσεις: Όπως παθολογικό ΗΚΓ, αυξημένες τιμές τροπονίνης ή παθολογική δοκιμασία κόπωσης / CCTA.
- • Παρουσία πολλαπλών παραγόντων κινδύνου: (π.χ. συνδυασμός διαβήτη, υπέρτασης, καπνίσματος και υψηλής χοληστερόλης).
- • Ισχυρό οικογενειακό ιστορικό: Πρώιμη εμφάνιση στεφανιαίας νόσου σε συγγενείς 1ου βαθμού.
