Η Στεφανιαία Νόσος (ΣΝ) - Coronary Artery Disease (CAD) αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρδιαγγειακής νόσου και χαρακτηρίζεται από την εναπόθεση αθηρωματικής πλάκας (αθηροσκλήρυνση) στο εσωτερικό των στεφανιαίων αρτηριών — των αγγείων που τροφοδοτούν το μυοκάρδιο με αίμα και οξυγόνο.
Στην ταξινόμηση ICD-10 εντάσσεται στον κωδικό I25.1 και αφορά τη χρόνια ισχαιμική καρδιοπάθεια.
Τι είναι η στεφανιαία νόσος;
Η στεφανιαία νόσος είναι μια προοδευτική καρδιαγγειακή πάθηση που οφείλεται σε στένωση ή απόφραξη των στεφανιαίων αρτηριών λόγω αθηρωματικών πλακών. Οι αρτηρίες αυτές ( Στεφανιαίες αρτηρίες) διασφαλίζουν τη ροή αίματος προς το μυοκάρδιο. Όταν η ροή περιορίζεται, υπάρχει ο κίνδυνος της μυοκαρδιακής ισχαιμίας, στηθάγχης, ή και οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου.
Κλινικές Μορφές Στεφανιαίας Νόσου (CAD)
Η Στεφανιαία Νόσος (CAD) εκδηλώνεται κλινικά με δύο κύριες μορφές, ανάλογα με τη σταθερότητα της αθηρωματικής πλάκας:
- Ασυμπτωματική αθηροσκλήρυνση (υποκλινική νόσος).
- Σταθερή στηθάγχη — εντάσσεται στα Χρόνια Στεφανιαία Σύνδρομα (CCS).
Σταδιακή στένωση των αγγείων που προκαλεί προβλέψιμο πόνο (σταθερή στηθάγχη) κατά τη σωματική κόπωση.
Aιφνίδια ρήξη πλάκας και σχηματισμός θρόμβου. Αποτελεί ομπρέλα που περιλαμβάνει:
- Ασταθής Στηθάγχη (χωρίς νέκρωση μυοκαρδίου)
- Οξύ Έμφραγμα Μυοκαρδίου (AMI): ΝSTEMI & STEMI (με κυτταρική νέκρωση).
Επείγουσα ιατρική κατάσταση που απαιτεί άμεση διάγνωση και αντιμετώπιση.
Ανεξάρτητα από τη σταθερότητα: Η ανατομική έκταση της νόσου
Είτε η νόσος εμφανίζεται ως σταθερή στηθάγχη είτε ως οξύ σύνδρομο, μπορεί να αφορά μία απλή στένωση ή να έχει μεγαλύτερη ανατομική πολυπλοκότητα — περισσότερα από ένα αγγεία, διάχυτες βλάβες, νόσο στελέχους, ολική απόφραξη ή βαριά ασβέστωση. Αυτή η διάσταση καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη στρατηγική της επέμβασης:
Επείγοντα Συμπτώματα (Red Flags)
- Έντονος πόνος στο στήθος > 5 λεπτά
- Πόνος που ακτινοβολεί σε αριστερό χέρι ή γνάθο
- Συνοδός εφίδρωση ή λιποθυμία
- Δύσπνοια σε ηρεμία
Για περισσότερες σχετικές πληροφορίες ανατρέξτε στους παρακάτω οδηγούς ασθενούς:
📊 Επιδημιολογία
Η Στεφανιαία Νόσος παραμένει η κυριότερη αιτία θνησιμότητας και νοσηρότητας παγκοσμίως, αποτελώντας μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας με σημαντική επιβάρυνση στα συστήματα υγείας[1].
Ευρωπαϊκός Πληθυσμός
Στην Ευρώπη, υπολογίζεται ότι προκαλεί περίπου 1,8 εκατομμύρια θανάτους ετησίως, αντιπροσωπεύοντας το 19% των συνολικών θανάτων στους άνδρες και το 20% στις γυναίκες[2].
Παγκόσμια Τάση & Ηλικία
Η επίπτωση αυξάνεται εκθετικά μετά την 5η δεκαετία της ζωής. Αν και η θνησιμότητα έχει μειωθεί στις ανεπτυγμένες χώρες λόγω πρωτογενούς πρόληψης, η συνολική επίπτωση παραμένει υψηλή λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.
Παθοφυσιολογία
Η αθηροσκλήρωση είναι μια χρόνια φλεγμονώδης διεργασία του αγγειακού τοιχώματος. Η σταδιακή αύξηση της αθηρωματικής πλάκας ή η ξαφνική ρήξη της καθορίζουν την κλινική εικόνα της νόσου.
Ενδοθηλιακή Βλάβη & Λιπίδια
Η ενδοθηλιακή δυσλειτουργία επιτρέπει τη διείσδυση και οξείδωση των LDL (oxLDL) στον υπενδοθήλιο χώρο. Τα μακροφάγα προσλαμβάνουν τα λιπίδια, σχηματίζοντας τα αφρώδη κύτταρα (foam cells).
Ινώδης Πλάκα & Στένωση
Η μετανάστευση λείων μυϊκών κυττάρων δημιουργεί τον ινώδη κάψα (fibrous cap). Η προοδευτική αύξηση της πλάκας περιορίζει τον αυλό, προκαλώντας αναντιστοιχία προσφοράς-ζήτησης O2.
Ρήξη & Θρόμβωση
Η φλεγμονώδης αποδιοργάνωση οδηγεί σε ρήξη ή διάβρωση της πλάκας, ενεργοποιώντας τα αιμοπετάλια και τον καταρράκτη πήξης με αποτέλεσμα την οξεία θρομβωτική απόφραξη.
Παράγοντες Κινδύνου
Η ανάπτυξη της αθηροσκλήρωσης είναι πολυπαραγοντική. Οι παράγοντες κινδύνου διακρίνονται σε τροποποιήσιμους—που αποτελούν το στόχο της θεραπευτικής παρέμβασης—και σε μη τροποποιήσιμους.
Παράγοντες Τρόπου Ζωής & Μεταβολισμού
- Κάπνισμα: Επαγάγει ενδοθηλιακή τοξικότητα, οξείδωση της LDL και αγγειοσπασμό.
- Υψηλή LDL χοληστερόλη: Ο κύριος τροποποιήσιμος αθηρογόνος παράγοντας, ελεγχόμενος αποτελεσματικά με στατίνες και άλλους υπολιπιδαιμικούς παράγοντες.
- Αρτηριακή Υπέρταση: Προκαλεί αιμοδυναμική καταπόνηση (shear stress) και ενδοθηλιακή βλάβη.
- Σακχαρώδης Διαβήτης: Ισοδύναμο στεφανιαίου κινδύνου λόγω διάχυτης αγγειοπάθειας — ασφάλεια αγγειοπλαστικής σε διαβητικούς →
- Παχυσαρκία & Μεταβολικό Σύνδρομο: Ιδιαίτερα η σπλαχνική παχυσαρκία που συνδέεται με υπόβοσκουσα χρόνια φλεγμονή.
- Καθιστική Ζωή: Έλλειψη αερόβιας άσκησης και αυξημένο ψυχοκοινωνικό στρες.
Γενετικοί & Σταθεροί
- Οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας: Πρώιμη εμφανιση ΣΝ σε συγγενείς 1ου βαθμού (<55 ετών για άνδρες, <65 για γυναίκες).
- Αυξημένη Lp(a): Σε μεγάλο βαθμό γενετικά καθορισμένη, ανεξάρτητη από την LDL — δεν επηρεάζεται σημαντικά από τις κλασικές στατίνες.
- Ηλικία & Φύλο: Αυξημένος κίνδυνος σε άνδρες >45 ετών και γυναίκες μετεμμηνοπαυσιακά (>55 ετών). Δείτε το σχετικό οδηγό για το πως τα συμπτώματα εμφράγματος στις γυναίκες μπορεί να είναι διαφορετικά.
Η συνύπαρξη πολλαπλών παραγόντων δεν αθροίζει, αλλά πολλαπλασιάζει τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο (ποσοτικοποίηση μέσω συστημάτων SCORE2 / SCORE2-OP).
Διαγνωστική Προσέγγιση & Αλγόριθμος
Η διαγνωστική σταδιοποίηση της στεφανιαίας νόσου βασίζεται στον ESC αλγόριθμο εκτίμησης της προ-τεστ πιθανότητας (Pre-Test Probability), συνδυάζοντας μη επεμβατικές και επεμβατικές τεχνικές ανάλογα με την κλινική εικόνα.
Σταδιακός Διαγνωστικός Αλγόριθμος (ESC Guidelines)
• Κλινική εκτίμηση: Λήψη λεπτομερούς ιστορικού και χαρακτηριστικών του άλγους.
• Προ-τεστ πιθανότητα (PTP): Εκτίμηση κινδύνου βάσει ηλικίας, φύλου και τύπου συμπτωμάτων (τυπική/ατυπική στηθάγχη).
• Ανατομικός έλεγχος: Αξονική στεφανιογραφία (CCTA) σε χαμηλή/ενδιάμεση PTP ή Calcium Score σε ασυμπτωματικούς.
• Λειτουργικός έλεγχος: Δοκιμασία κόπωσης ή απεικονιστική δοκιμασία ισχαιμίας (Stress Echo / CMR).
• Επεμβατική Στεφανιογραφία: Ενδείκνυται σε υψηλή πιθανότητα, βαριά συμπτώματα ή υψηλού κινδύνου μη επεμβατικά ευρήματα.
• Λειτουργική εκτίμηση: FFR / iFR / RFR για αιμοδυναμική αξιολόγηση ενδιάμεσων στενώσεων.
• Ανατομία αγγείου: IVUS / OCT για βελτιστοποίηση PCI.
Διερεύνηση Μικροαγγειακής Νόσου (INOCA / ANOCA)
Όταν η επεμβατική στεφανιογραφία δεν αναδεικνύει αποφρακτικές αλλοιώσεις στα επικαρδιακά αγγεία αλλά τα ισχαιμικά συμπτώματα επιμένουν (INOCA — Ischemia with Non-Obstructive Coronary Arteries), ενδείκνυται επεμβατικός έλεγχος της μικροκυκλοφορίας. Οι επεμβατικοί δείκτες IMR, CFR και MRR επιτρέπουν τη διάγνωση της μικροαγγειακής δυσλειτουργίας και του στεφανιαίου σπασμού.
Πρόγνωση & Κλινική Έκβαση
Η μακροπρόθεσμη πρόγνωση των ασθενών με στεφανιαία νόσο καθορίζεται από τρεις βασικούς πυλώνες: την εκταση της στεφανιαίας αγγειοπάθειας (αριθμός προσβεβλημένων αγγείων / στελέχους), τη λειτουργικότητα της αριστερής κοιλίας (κλάσμα εξώθησης), και τον επιθετικό έλεγχο των τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου. Με τις σύγχρονες τεχνικές επαναγγείωσης (PCI / CABG) και τη βέλτιστη φαρμακευτική αγωγή (GDMT), η θνητότητα και η συχνότητα υποτροπής εμφραγμάτων έχουν μειωθεί θεαματικά.
Εργαστηριακοί Δείκτες
- Τροπονίνη (Troponin) — Δείκτης μυοκαρδιακής βλάβης
- LDL χοληστερόλη — Κύριος στόχος θεραπείας
- HDL χοληστερόλη — Προστατευτικός παράγοντας
- Τριγλυκερίδια
- Lp(a), ApoB και ApoA-I — λιποπρωτεΐνες που δεν φαίνονται στο τυπικό λιπιδαιμικό προφίλ
- CRP (C-reactive protein) — Δείκτης φλεγμονής
- Γλυκόζη / HbA1c — Έλεγχος διαβήτη
Θεραπευτική Αντιμετώπιση
Η διαχείριση της στεφανιαίας νόσου βασίζεται σε δύο αλληλοσυμπληρούμενους πυλώνες: τη Βέλτιστη Φαρμακευτική Αγωγή (GDMT) για τη σταθεροποίηση της αθηροσκλήρωσης και την Επεμβατική/Χειρουργική Επαναγγείωση για την ανακούφιση της ισχαιμίας.
Βέλτιστη Φαρμακευτική Αγωγή (GDMT)
Αποτελεί τη βάση της θεραπείας σε όλους τους ασθενείς, ανεξαρτήτως αν θα υποβληθούν σε επεμβατική αποκατάσταση:
- Αντιαιμοπεταλιακά: Ασπιρίνη, Clopidogrel, Ticagrelor, Prasugrel (πρόληψη θρόμβωσης).
- Υπολιπιδαιμικά: Στατίνες υψηλής δραστικότητας, Ezetimibe, αναστολείς PCSK9 (στόχος LDL < 55 mg/dL).
- Αντισθηθαγχικά & Καρδιοπροστατευτικά: β-αναστολείς, ACEi/ARBs, αναστολείς δίαυλων ασβεστίου (CCBs).
Για περισσότερες πληροφορίες δείτε τον οδηγό: Στεφανιαία νόσος: πότε αρκούν τα φάρμακα και πότε η απαιτείται αγγειοπλαστική ->
Στρατηγικές Επαναγγείωσης (Revascularization)
Διαδερμική Επεμβατική Αντιμετώπιση (PCI)
- • Αγγειοπλαστική με Μπαλόνι και Stent: Η κατεξοχήν επεμβατική μέθοδος διάνοιξης αγγείων με εμφύτευση νεότερης γενιάς φαρμακοέκλυτων stent (DES).
- • Σύμπλοκη Αγγειοπλαστική (Complex PCI): Εξειδικευμένες τεχνικές για υψηλής δυσκολίας βλάβες (στελέχη, διχασμούς, χρόνιες ολικές αποφράξεις - CTO).
- • Αθηρεκτομή (Rotablator / Orbital): Προετοιμασία αγγείου με τροχό προκειμένου να διασπαστούν βαριές ασβεστώσεις που εμποδίζουν την έκπτυξη του stent.
Χειρουργική Αντιμετώπιση (CABG)
• Χειρουργική Αορτοστεφανιαία Παράκαμψη (Bypass):
Ενδείκνυται σε πολύπλοκη νόσο τριών αγγείων, νόσο στελέχους με υψηλό ανατομικό σκορ (SYNTAX score) ή σε διαβητικούς ασθενείς με εκτεταμένη αγγειοπάθεια, προσφέροντας μακροπρόθεσμο επιβιωτικό όφελος.
Δευτερογενής Πρόληψη & Μακροπρόθεσμη Παρακολούθηση
Η πρόληψη και η συστηματική παρακολούθηση αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο για την αποτροπή νέων ισχαιμικών επεισοδίων και τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης επιβίωσης.
Υγιεινοδιαιτητικές Παρεμβάσεις
- Μεσογειακή Διατροφή: Έμφαση σε ελαιόλαδο, ψάρια, όσπρια, φρούτα και λαχανικά. Αυστηρός περιορισμός κορεσμένων λιπαρών και αλατιού (<5g/ημέρα).
- Τακτική Άσκηση: Τουλάχιστον 150-300 λεπτά μέτριας έντασης αερόβιας άσκησης την εβδομάδα.
- Διακοπή Καπνίσματος: Πλήρης αποχή από το κάπνισμα και το παθητικό κάπνισμα (μείωση κινδύνου κατά 50% στον 1ο χρόνο).
- Έλεγχος Βάρους: Διατήρηση BMI < 25 kg/m² και περιφέρειας μέσης (<94 cm για άνδρες, <80 cm για γυναίκες).
Θεραπευτικοί Στόχοι & Follow-up
- Αυστηρός Στόχος Lipid Panel: Ρύθμιση LDL-C < 55 mg/dL (και >50% μείωση από την αρχική τιμή) σε ασθενείς εγκατεστημένης ΣΝ.
- Αρτηριακή Πίεση & Γλυκόζη: Στόχος ΑΠ < 130/80 mmHg και HbA1c < 7,0% σε διαβητικούς ασθενείς.
- Συμμόρφωση στη Θεραπεία: Τακτικός έλεγχος λήψης της διπλής αντιαιμοπεταλιακής αγωγής (DAPT) και των υπολιπιδαιμικών.
- Τακτικός Καρδιολογικός Έλεγχος: Περιοδική επανεκτίμηση συμπτωμάτων, ηλεκτροκαρδιογραφήματος και λειτουργικότητας LV.
Επιδημιολογική Τεκμηρίωση: Ο συνδυασμός των υγιεινοδιαιτητικών αλλαγών με τη βέλτιστη φαρμακευτική αγωγή συνδέεται με σημαντική, αθροιστική μείωση των υποτροπών εμφράγματος και της αγγειακής θνητότητας σε βάθος χρόνου.
Πότε πρέπει να επισκεφθείτε Καρδιολόγο;
Η έγκαιρη αξιολόγηση από καρδιολόγο είναι καθοριστική τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση της στεφανιαίας νόσου πριν αυτή εξελιχθεί σε οξύ επεισόδιο.
Άμεση / Επείγουσα Εκτίμηση
- • Εμμένον ή οξύ αίσθημα βάρους/συσφιγκτικού πόνου στο στήθος που ακτινοβολεί στο αριστερό χέρι, την πλάτη ή τη γνάθο.
- • Αιφνίδια ή προοδευτικά επιδεινούμενη δύσπνοια χωρίς προφανή αφορμή ή με ελάχιστη σωματική προσπάθεια.
- • Επεισόδια προλιποθυμίας (προσυγκοπή) ή λιποθυμίας που συνοδεύονται από κρύο ιδρώτα ή αίσθημα παλμών.
Προγραμματισμένος Έλεγχος
- • Παθολογικά ευρήματα σε εργαστηριακές εξετάσεις: Όπως παθολογικό ΗΚΓ, αυξημένες τιμές τροπονίνης ή παθολογική δοκιμασία κόπωσης / CCTA.
- • Παρουσία πολλαπλών παραγόντων κινδύνου: (π.χ. συνδυασμός διαβήτη, υπέρτασης, καπνίσματος και υψηλής χοληστερόλης).
- • Ισχυρό οικογενειακό ιστορικό: Πρώιμη εμφανιση στεφανιαίας νόσου σε συγγενείς 1ου βαθμού.
