Το Ανοικτό Ωοειδές Τρήμα (PFO) και η Μεσοκολπική Επικοινωνία (ASD) αποτελούν συγγενείς καρδιακές ανωμαλίες που αφορούν το μεσοκολπικό διάφραγμα, το τοίχωμα που διαχωρίζει τους δύο κόλπους της καρδιάς. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ανωμαλίες αυτές μπορεί να επιτρέψουν τη διέλευση θρόμβων ή να επηρεάσουν τη φυσιολογική κυκλοφορία του αίματος, αυξάνοντας τον κίνδυνο για επιπλοκές όπως παροδικά ισχαιμικά επεισόδια ή εγκεφαλικό επεισόδιο, δύσπνοια, καρδιακή επιβάρυνση ή άλλες επιπλοκές.
Η διαδερμική σύγκλειση του Ανοικτού Ωοειδούς Τρήματος ή Μεσοκολπικής Επικοινωνίας - Closure of Patent Foramen Ovale (PFO) or Atrial Septal Defect (ASD), αποτελεί μια σύγχρονη ελάχιστα επεμβατική θεραπεία στο χώρο των Δομικών Καρδιοπαθειών, που πραγματοποιείται μέσω καθετηριασμού της καρδιάς και επιτρέπει την ασφαλή αποκατάσταση της επικοινωνίας μεταξύ των κόλπων χωρίς ανοικτό χειρουργείο. Ο κωδικός ICD-10-PCS για τη διαδερμική σύγκλειση ωοειδούς τρήματος και μεσοκολπικής επικοινωνίας (PFO/ASD) είναι 02L53DZ.
Εδώ θα βρείτε τι είναι το PFO και το ASD, πώς διαγιγνώσκονται, πώς γίνεται η σύγκλειση, ποιες συσκευές χρησιμοποιούνται, πόσο διαρκεί η νοσηλεία και η ανάρρωση, και ποιες είναι οι πιθανές επιπλοκές. Το ερώτημα «ευθύνεται το PFO μου για το εγκεφαλικό και πρέπει να κλείσει;» απαντάται αναλυτικά στον ξεχωριστό οδηγό: PFO και κρυπτογενές εγκεφαλικό επεισόδιο.
Τι είναι το Ανοικτό Ωοειδές Τρήμα (PFO) και η Μεσοκολπική Επικοινωνία (ASD);
-
Ανοικτό Ωοειδές Τρήμα (PFO)
Κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη, το ωοειδές τρήμα επιτρέπει τη φυσιολογική ροή αίματος μεταξύ των δύο κόλπων. Μετά τη γέννηση συνήθως κλείνει. Σε περίπου 25% των ενηλίκων παραμένει ανοικτό χωρίς συμπτώματα, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επιτρέψει τη διέλευση μικροθρόμβων προς τη συστηματική κυκλοφορία. Περισσότερα για το PFO δείτε εδώ → -
Μεσοκολπική Επικοινωνία (ASD)
Πρόκειται για συγγενές έλλειμμα στο μεσοκολπικό διάφραγμα που προκαλεί παθολογική ροή αίματος από τον αριστερό προς τον δεξιό κόλπο, οδηγώντας με την πάροδο του χρόνου σε επιβάρυνση της καρδιάς και πιθανή ανάπτυξη πνευμονικής υπέρτασης.
| Χαρακτηριστικό | Ανοικτό Ωοειδές Τρήμα (PFO) | Μεσοκολπική Επικοινωνία (ASD) |
|---|---|---|
| Φύση παθήσεως | Λειτουργική (βαλβίδα που δεν έκλεισε) | Δομική (έλλειμμα/τρύπα στο τοίχωμα) |
| Επίπτωση | ~25% του γενικού πληθυσμού | Σπανιότερη συγγενής ανωμαλία (~0,1–0,2%) |
| Κύριος Κίνδυνος | Παράδοξη εμβολή (Εγκεφαλικό) | Καρδιακή επιβάρυνση & Πνευμονική Υπέρταση |
| Ακουστικά ευρήματα | Συνήθως κανένα φύσημα | Χαρακτηριστικό καρδιακό φύσημα |
Οι τύποι Μεσοκολπικής Επικοινωνίας — και ποιοι κλείνουν με καθετήρα
Η «μεσοκολπική επικοινωνία» δεν είναι μία πάθηση αλλά τέσσερις διαφορετικές ανατομικές οντότητες, ανάλογα με το σημείο του διαφράγματος που λείπει. Η διάκριση είναι καθοριστική, γιατί μόνο ένας τύπος αντιμετωπίζεται κατά κανόνα διαδερμικά — οι υπόλοιποι απαιτούν χειρουργική αποκατάσταση.
Δευτερογενές έλλειμμα (ostium secundum)
Ο συχνότερος τύπος — περίπου τα τρία τέταρτα των περιπτώσεων. Βρίσκεται στο κεντρικό τμήμα του διαφράγματος, εκεί ακριβώς όπου βρίσκεται και το ωοειδές τρήμα.
Διαδερμική σύγκλειση: ναι, και αποτελεί τη μέθοδο εκλογής όταν η ανατομία το επιτρέπει. Προϋπόθεση είναι να υπάρχουν επαρκή χείλη (rims) γύρω από το έλλειμμα ώστε η συσκευή να στηριχθεί σταθερά — αυτό εκτιμάται με διοισοφάγειο υπερηχογράφημα και με μέτρηση με μπαλόνι κατά την επέμβαση.
Πρωτογενές έλλειμμα (ostium primum)
Εντοπίζεται χαμηλά, κοντά στις κολποκοιλιακές βαλβίδες, και αποτελεί μέρος του φάσματος του ατριοκοιλιακού καναλιού. Συχνά συνυπάρχει σχάση της μιτροειδούς βαλβίδας.
Διαδερμική σύγκλειση: όχι. Δεν υπάρχει ιστός για τη στήριξη της συσκευής και συνήθως απαιτείται ταυτόχρονη αποκατάσταση της βαλβίδας — η αντιμετώπιση είναι χειρουργική.
Φλεβοκολπικό έλλειμμα (sinus venosus)
Βρίσκεται ψηλά, κοντά στην εκβολή της άνω κοίλης φλέβας, και πολύ συχνά συνοδεύεται από ανώμαλη εκβολή δεξιών πνευμονικών φλεβών.
Διαδερμική σύγκλειση: κατά κανόνα όχι. Η θεραπεία είναι χειρουργική, καθώς πρέπει να διορθωθεί και η πορεία των πνευμονικών φλεβών. Σε πολύ επιλεγμένες περιπτώσεις και σε εξειδικευμένα κέντρα έχουν περιγραφεί διαδερμικές τεχνικές με καλυμμένο stent.
Έλλειμμα στεφανιαίου κόλπου (unroofed coronary sinus)
Ο σπανιότερος τύπος, όπου η επικοινωνία γίνεται μέσω του στεφανιαίου κόλπου.
Διαδερμική σύγκλειση: όχι — χειρουργική αντιμετώπιση.
Όταν λοιπόν συζητείται «χειρουργείο αντί για ομπρέλα», τις περισσότερες φορές ο λόγος δεν είναι το μέγεθος του ελλείμματος αλλά ο τύπος του ή η απουσία επαρκών χειλέων.
Ο Μηχανισμός της Παράδοξης Εμβολής
Σε ένα φυσιολογικό άτομο, οι μικροθρόμβοι που μπορεί να σχηματιστούν στις φλέβες φιλτράρονται από τους πνεύμονες. Στο PFO, ο θρόμβος μπορεί να "δραπετεύσει" από τον δεξιό προς τον αριστερό κόλπο, παρακάμπτοντας το φίλτρο των πνευμόνων. Αυτό ονομάζεται παράδοξη εμβολή και μπορεί να οδηγήσει σε απόφραξη αγγείου στον εγκέφαλο (κρυπτογενές εγκεφαλικό επεισόδιο). Ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά όταν το PFO συνυπάρχει με Ανεύρυσμα Μεσοκολπικού Διαφράγματος (ASA) ή μεγάλο εύρος διαφυγής. Δείτε το μηχανισμό της παράδοξης εμβολής στο PFO βήμα-προς-βήμα → .
Συμπτώματα
Η πλειονότητα των φορέων PFO ή ASD παραμένει ασυμπτωματική για χρόνια. Τα συμπτώματα, όταν εμφανίζονται, διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την πάθηση:
Ανοικτό Ωοειδές Τρήμα (PFO)
- Παροδικά ισχαιμικά επεισόδια (TIA) ή εγκεφαλικό επεισόδιο
- Ημικρανία με αύρα — αναγνωρισμένη συσχέτιση, αν και ο ρόλος της σύγκλεισης παραμένει υπό διερεύνηση
- Δύσπνοια ή αποκορεσμός σε όρθια θέση (platypnea-orthodeoxia) — σπάνιο αλλά χαρακτηριστικό εύρημα
- Νόσος αποσυμπίεσης σε δύτες
Μεσοκολπική Επικοινωνία (ASD)
- Δύσπνοια κατά την άσκηση
- Χρόνια κόπωση
- Καρδιακές αρρυθμίες — κυρίως κολπική μαρμαρυγή λόγω χρόνιας διάτασης του δεξιού κόλπου
- Σημεία καρδιακής ανεπάρκειας σε προχωρημένες, μη διαγνωσμένες περιπτώσεις
Διάγνωση
Οι βασικές απεικονιστικές εξετάσεις είναι κοινές, αλλά ο στόχος της διάγνωσης διαφέρει ανάλογα με την πάθηση:
Για το PFO — ανίχνευση της διαφυγής
Το κλειδί είναι η πρόκληση της διαφυγής με τη δοκιμασία Valsalva κατά τη διάρκεια Contrast (Bubble) Study — διαθωρακικό ή διοισοφάγειο υπερηχογράφημα με ενέσιμο ανακινημένο ορό, ή διακρανιακό Doppler. Το διοισοφάγειο υπερηχογράφημα (TEE) παραμένει το gold standard για ακριβή απεικόνιση μεγέθους και τυχόν συνυπάρχοντος ανευρύσματος μεσοκολπικού διαφράγματος (ASA).
Για το ASD — ποσοτικοποίηση του shunt
Το διαθωρακικό υπερηχογράφημα συνήθως απεικονίζει απευθείας το έλλειμμα. Το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι διπλό: επιβαρύνεται η δεξιά καρδιά; — δηλαδή υπάρχει διάταση δεξιού κόλπου και κοιλίας από τη χρόνια υπερφόρτωση όγκου — και πόσο μεγάλη είναι η διαφυγή;, που εκφράζεται με τον λόγο Qp:Qs (πνευμονική προς συστηματική ροή)· λόγος άνω του 1,5:1 θεωρείται αιμοδυναμικά σημαντικός. Όταν υπάρχουν ενδείξεις αυξημένων πνευμονικών πιέσεων, απαιτείται καθετηριασμός δεξιάς καρδιάς με μέτρηση πνευμονικών αντιστάσεων, γιατί από αυτές εξαρτάται αν η σύγκλειση επιτρέπεται (βλ. παρακάτω).
- Κοινές επιπλέον εξετάσεις: Ηλεκτροκαρδιογράφημα, αξονική ή μαγνητική τομογραφία καρδιάς σε επιλεγμένες περιπτώσεις, καθετηριασμός δεξιάς καρδιάς όταν χρειάζεται ακριβής αιμοδυναμική μέτρηση.
Πώς πραγματοποιείται η διαδερμική σύγκλειση;
Η βασική τεχνική είναι κοινή για PFO και ASD — πραγματοποιείται στο αιμοδυναμικό εργαστήριο ως ελάχιστα επεμβατική διαδικασία.
Γίνεται με τοπική αναισθησία και ήπια καταστολή — ο ασθενής δεν αισθάνεται πόνο και κινητοποιείται λίγες ώρες αργότερα. Η προσπέλαση είναι φλεβική, από τη βουβωνική χώρα, και η συσκευή επιλέγεται με βάση την απεικόνιση, με το μέγεθος να διαφέρει σημαντικά μεταξύ PFO και ASD (βλ. Η Συσκευή Σύγκλεισης). Τα βήματα με τη σειρά που εκτελούνται:
Διοισοφάγειο υπερηχογράφημα πριν ή κατά την επέμβαση: μέγεθος, χείλη, εύρος διαφυγής, τυχόν ανεύρυσμα διαφράγματος.
Παρακέντηση μηριαίας φλέβας με τοπική αναισθησία — χωρίς τομή και χωρίς διάνοιξη του στέρνου.
Ο καθετήρας περνά μέσα από το έλλειμμα υπό ακτινοσκοπική και υπερηχογραφική καθοδήγηση.
Στη μεσοκολπική επικοινωνία προηγείται μέτρηση με μπαλόνι για την επιλογή του σωστού μεγέθους συσκευής.
Οι δύο δίσκοι ανοίγουν εκατέρωθεν του διαφράγματος και η συσκευή ελευθερώνεται αφού επιβεβαιωθεί η θέση της.
Τελικός υπερηχογραφικός έλεγχος, παρακολούθηση λίγων ωρών και έξοδος συνήθως την επόμενη ημέρα.
Η Συσκευή Σύγκλεισης (Occluder)
Η "ομπρέλα" σύγκλεισης αποτελείται από δύο δίσκους κατασκευασμένους από Nitinol (κράμα νικελίου-τιτανίου), ένα υλικό με εξαιρετική βιοσυμβατότητα και μνήμη σχήματος.
Amplatzer PFO Occluder (Abbott), Gore Cardioform Septal Occluder, Occlutech Figulla Flex II PFO. Σχετικά τυποποιημένου μεγέθους, καθώς η ανατομία του PFO τούνελ έχει μικρότερη διακύμανση.
Amplatzer Septal Occluder (ASO), Occlutech Figulla ASD Occluder, Gore Cardioform ASD Occluder. Απαιτείται ακριβής μέτρηση με balloon sizing κατά την επέμβαση, καθώς το εύρος διαστάσεων είναι πολύ μεγαλύτερο και η συσκευή πρέπει να στηριχθεί στα χείλη του ελλείμματος. Αφορούν δευτερογενή (secundum) ελλείμματα — δείτε γιατί.
- Μόνιμη τοποθέτηση χωρίς ανάγκη αντικατάστασης.
- Πλήρης ενσωμάτωση από τον καρδιακό ιστό σε λίγους μήνες.
- Συμβατότητα με Μαγνητική Τομογραφία (MRI safe)
Πλεονεκτήματα της μεθόδου (κοινά για PFO και ASD):
- ✓Ελάχιστα επεμβατική θεραπεία
- ✓Χωρίς ανοικτό χειρουργείο
- ✓Χωρίς τομή στο στέρνο
- ✓Μικρή παρακέντηση στη βουβωνική χώρα
- ✓Σύντομη νοσηλεία
- ✓Ταχεία επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες
- ✓Εξαιρετικά υψηλά ποσοστά επιτυχίας
- ✓Μείωση κινδύνου εμβολικών ή αιμοδυναμικών επιπλοκών
Η διαδικασία ακολουθεί τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) και της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας (AHA)
Ανάρρωση μετά την επέμβαση
Οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν στις καθημερινές δραστηριότητες μέσα σε λίγες ημέρες, με κοινό βασικό πρωτόκολλο ανάρρωσης. Η μακροχρόνια παρακολούθηση διαφέρει ανά πάθηση: στο PFO εστιάζει στη νευρολογική επανεκτίμηση, στο ASD στην αιμοδυναμική επιβεβαίωση (υποχώρηση διάτασης δεξιάς κοιλότητας, έλεγχος για κολπική μαρμαρυγή).
Πρώτες 24 Ώρες
Παραμονή στο νοσοκομείο για παρακολούθηση και κινητοποίηση λίγες ώρες μετά την επέμβαση.
1η Εβδομάδα
Επιστροφή σε ήπια εργασία. Αποφυγή άρσης βαρών (>5kg) και έντονης σωματικής άσκησης.
6 Μήνες
Πλήρης ενδοθηλιοποίηση. Επανέλεγχος με υπερηχογράφημα (Bubble Test για PFO, εκτίμηση δεξιάς κοιλότητας για ASD).
Δείτε τον οδηγό επιστροφής στην καθημερινότητα μετά την επέμβαση PFO/ASD →
Ποιοι Ασθενείς Χρειάζονται Σύγκλειση PFO ή ASD;
Η απόφαση για διαδερμική σύγκλειση λαμβάνεται μετά από εξειδικευμένη καρδιολογική αξιολόγηση.
Ενδείξεις Θεραπείας
- Ιστορικό Κρυπτογενούς Εγκεφαλικού Επεισοδίου
- Παροδικά Ισχαιμικά Επεισόδια (TIA)
- Διάταση δεξιού κόλπου και δεξιάς κοιλίας από την υπερφόρτωση όγκου — η βασική ένδειξη, ανεξάρτητα από συμπτώματα
- Αιμοδυναμικά σημαντική διαφυγή (Qp:Qs άνω του 1,5:1)
- Συμπτωματική δύσπνοια ή μειωμένη αντοχή στην κόπωση
- Προϋπόθεση σε κάθε περίπτωση: οι πνευμονικές αντιστάσεις να μην είναι σημαντικά αυξημένες
Πιθανές Επιπλοκές
- Υπολειμματική Επικοινωνία (Residual Shunt): Μικρή διαφυγή μπορεί να παραμείνει αμέσως μετά την τοποθέτηση και αξιολογείται στον προγραμματισμένο υπερηχογραφικό επανέλεγχο.
- Καρδιακές Αρρυθμίες: Η κολπική μαρμαρυγή εμφανίζεται συχνότερα μετά τη σύγκλειση από ό,τι με φαρμακευτική αγωγή μόνο — περίπου 5–7% έναντι λιγότερο από 1% στις μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες. Στη μεγάλη πλειονότητα είναι πρώιμη και παροδική· σε μικρό ποσοστό επιμένει και χρειάζεται αντιμετώπιση — δείτε τι σημαίνει η επιμένουσα κολπική μαρμαρυγή για τον κίνδυνο εγκεφαλικού → .
- Εμβολή ή Μετακίνηση: Εξαιρετικά σπάνια επιπλοκή σταθερότητας της συσκευής.
- Σχηματισμός Θρόμβου: Αντιμετωπίζεται με προσωρινή αντιαιμοπεταλιακή αγωγή.
- Αγγειακές Επιπλοκές: Στο σημείο της φλεβικής παρακέντησης.
Εναλλακτικές Θεραπείες
- Φαρμακευτική αγωγή (Αντιαιμοπεταλιακά ή αντιπηκτικά). Σύγκλειση ή φάρμακα; Δείτε τη σύγκριση για PFO →
- Συντηρητική Αντιμετώπιση: Τακτική παρακολούθηση σε ασυμπτωματικούς ασθενείς.
- Χειρουργική Σύγκλειση: Σε περιπτώσεις μη κατάλληλης ανατομίας για ομπρέλα.
- Heart Team: Εξατομικευμένη απόφαση βάσει διεθνούς score (π.χ. RoPE score). Δείτε πώς υπολογίζεται το RoPE Score για PFO
Δεν χρειάζεται κάθε PFO θεραπεία
Η παρουσία ενός Ανοικτού Ωοειδούς Τρήματος (PFO) δεν σημαίνει αυτόματα ότι απαιτείται διαδερμική σύγκλειση.
Στη μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων αποτελεί ένα αθώο ανατομικό εύρημα, χωρίς συμπτώματα ή αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών.
Η θεραπεία συνιστάται μόνο όταν υπάρχουν συγκεκριμένες κλινικές ενδείξεις και μετά από εξατομικευμένη αξιολόγηση από εξειδικευμένο επεμβατικό καρδιολόγο.
Και στο ASD, η σύγκλειση δεν είναι πάντα η σωστή απόφαση
Ένα μικρό έλλειμμα που δεν διατείνει τη δεξιά καρδιά δεν χρειάζεται κατά κανόνα σύγκλειση — παρακολουθείται.
Στο άλλο άκρο, ένα έλλειμμα που έμεινε πολλά χρόνια αδιάγνωστο μπορεί να έχει προκαλέσει πνευμονική υπέρταση με αυξημένες πνευμονικές αντιστάσεις. Εκεί η εικόνα αντιστρέφεται: το έλλειμμα λειτουργεί πλέον ως βαλβίδα εκτόνωσης για τη δεξιά καρδιά και η σύγκλειση μπορεί να βλάψει αντί να ωφελήσει. Όταν οι αντιστάσεις παραμένουν σημαντικά αυξημένες παρά την ειδική φαρμακευτική αγωγή, οι κατευθυντήριες οδηγίες αντενδεικνύουν τη σύγκλειση· σε ενδιάμεσες περιπτώσεις που βελτιώνονται με αγωγή, μπορεί να εξεταστεί σύγκλειση με συσκευή που αφήνει ελεγχόμενο άνοιγμα, σε εξειδικευμένο κέντρο.
Γι' αυτό η απόφαση για ASD δεν βασίζεται ποτέ μόνο στο υπερηχογράφημα: απαιτεί αιμοδυναμική εκτίμηση και εξατομικευμένη κρίση.
Συμπέρασμα
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το PFO και το ASD δεν αποτελούν την ίδια πάθηση και δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο. Η σωστή διάγνωση, η εκτίμηση του κινδύνου και η εξατομικευμένη επιλογή θεραπείας από εξειδικευμένη ομάδα αποτελούν το κλειδί για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQs)
Σχετικά: PFO και κρυπτογενές εγκεφαλικό — πότε χρειάζεται σύγκλειση · Επιστροφή στην καθημερινότητα μετά την επέμβαση · Μαγνητική τομογραφία με συσκευή σύγκλεισης · Καλύπτεται η σύγκλειση PFO/ASD από τον ΕΟΠΥΥ ή ιδιωτική ασφάλιση;
Χρειάζεστε περισσότερες πληροφορίες;
Εάν έχετε διαγνωστεί με PFO ή ASD και θέλετε να ενημερωθείτε για τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές, μπορείτε να επικοινωνήσετε για εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Επικοινωνήστε μαζί μας
