TAVI · Ενδείξεις · Σύγκριση · Επιλογή Θεραπείας
Ποια η διαφορά μεταξύ TAVI και Χειρουργείου, ποιος είναι κατάλληλος και πώς γίνεται η επιλογή;
Η σοβαρή αορτική στένωση αντιμετωπίζεται με αντικατάσταση της βαλβίδας, με δύο τεκμηριωμένους τρόπους: τη διαδερμική αντικατάσταση (TAVI), όπου μια βιολογική βαλβίδα εμφυτεύεται μέσω καθετήρα, και τη χειρουργική αντικατάσταση (SAVR — Surgical Aortic Valve Replacement) με ανοικτό χειρουργείο. Η TAVI δεν απευθύνεται πλέον μόνο σε ηλικιωμένους ή σε όσους δεν μπορούν να χειρουργηθούν — αλλά ούτε είναι η σωστή επιλογή για όλους. Η απόφαση λαμβάνεται από την ομάδα καρδιάς (Heart Team), με βάση την ηλικία, τον χειρουργικό κίνδυνο, την ανατομία και τις προτιμήσεις σας.
Πρώτα: ποιες βαλβίδες υπάρχουν και τι συγκρίνεται
| Βαλβίδα | Πώς τοποθετείται | Αντιθρομβωτική αγωγή | Αν χρειαστεί νέα επέμβαση |
|---|---|---|---|
| Μηχανική μόνο χειρουργικά | Ανοικτό χειρουργείο· η πάσχουσα βαλβίδα αφαιρείται | Δια βίου ανταγωνιστής βιταμίνης Κ με τακτικές μετρήσεις INR — τα νεότερα αντιπηκτικά (NOACs) δεν χρησιμοποιούνται | Σχεδιάζεται να διαρκεί δια βίου· αν χρειαστεί, μόνο νέο χειρουργείο |
| Χειρουργική βιολογική | Ανοικτό χειρουργείο· φύλλα από ζωικό ιστό, ράβεται στη θέση της πάσχουσας | Εξατομικευμένη τους πρώτους μήνες· στη συνέχεια συνήθως χωρίς αντιπηκτικό, εκτός αν υπάρχει άλλη ένδειξη | Φθείρεται με τα χρόνια· συχνά αντιμετωπίζεται με TAVI μέσα στην παλαιά (valve-in-valve) |
| TAVI πάντα βιολογική | Μέσω καθετήρα· ζωικός ιστός σε μεταλλικό πλαίσιο, ανοίγει μέσα στην παλαιά βαλβίδα | Συνήθως μόνο ασπιρίνη, αν δεν υπάρχει άλλη ένδειξη αντιπηκτικού | TAVI-in-TAVI ή χειρουργείο, ανάλογα με την ανατομία |
Η αγωγή για κάθε τύπο βαλβίδας εξηγείται στον οδηγό αντιθρομβωτικής αγωγής.
Μηχανική ή βιολογική; Η μηχανική βαλβίδα προτιμάται συνήθως σε νεότερους ασθενείς με μακρύ προσδόκιμο ζωής που μπορούν να πάρουν αντιπηκτικό δια βίου — με τίμημα τις τακτικές μετρήσεις INR και τον κίνδυνο αιμορραγίας. Η βιολογική αποφεύγει το δια βίου αντιπηκτικό, με πιθανότητα νέας επέμβασης στο μέλλον. Στην απόφαση μετρούν επίσης ο κίνδυνος αιμορραγίας, η δυνατότητα τήρησης της αγωγής και, για γυναίκες, η επιθυμία εγκυμοσύνης. Σημαντικό: οι μελέτες TAVI συνέκριναν την TAVI μόνο με χειρουργικές βιολογικές βαλβίδες.
TAVI με μια ματιά
1–2 ώρες
Διάρκεια επέμβασης
Τοπική / Καταστολή
Χωρίς γενική αναισθησία συνήθως
1–3 ημέρες
Νοσηλεία
(έως 5 σε σύνθετες περιπτώσεις)Ίδια / επόμενη ημέρα
Κινητοποίηση, συνήθως
Χωρίς
Τομή στέρνου ή εξωσωματική κυκλοφορία
Οι δύο επιλογές — βασικές διαφορές
TAVI — Διαδερμική Αντικατάσταση
Μια βιολογική βαλβίδα (φύλλα από ζωικό ιστό σε αναδιπλούμενο μεταλλικό πλαίσιο) εμφυτεύεται μέσω καθετήρα — συνήθως από τη μηριαία αρτηρία — χωρίς τομή στο στέρνο και χωρίς εξωσωματική κυκλοφορία. Ανοίγει μέσα στην παλαιά βαλβίδα, η οποία δεν αφαιρείται. Οι περισσότεροι ασθενείς σηκώνονται την ίδια ή την επόμενη ημέρα.
SAVR — Χειρουργική Αντικατάσταση
Ανοικτή καρδιοχειρουργική επέμβαση με στερνοτομή ή, σε ορισμένα κέντρα, μικρότερη θωρακική τομή. Η πάσχουσα βαλβίδα αφαιρείται και αντικαθίσταται με μηχανική ή βιολογική. Νοσηλεία συνήθως 5–7 ημερών και ανάρρωση αρκετών εβδομάδων. Είναι η προτιμώμενη επιλογή κάτω των 70 ετών σε χαμηλό χειρουργικό κίνδυνο: με μακρύ προσδόκιμο ζωής, η δυνατότητα μηχανικής βαλβίδας και τα μακροχρόνια δεδομένα μετρούν περισσότερο.
Σύγκριση κριτηρίων
| Κριτήριο | 🟢 TAVI | ⚫ Χειρουργείο (SAVR) |
|---|---|---|
| Πρόσβαση | Παρακέντηση αρτηρίας, συνήθως στη βουβωνική χώρα | Στερνοτομή ή μικρότερη θωρακική τομή |
| Εξωσωματική κυκλοφορία | Όχι | Ναι |
| Αναισθησία | Συνήθως τοπική με καταστολή | Γενική |
| Είδος βαλβίδας | Πάντα βιολογική | Μηχανική ή βιολογική |
| Νοσηλεία | Συνήθως 1–3 ημέρες (έως 5 σε σύνθετες περιπτώσεις) | Συνήθως 5–7 ημέρες (έως 14 σε συνδυασμένες επεμβάσεις) |
| Ανάρρωση | Συνήθως ταχύτερη — οδηγός επιστροφής στην καθημερινότητα μετά από TAVI | Βραδύτερη — το στέρνο χρειάζεται αρκετές εβδομάδες για να επουλωθεί |
| Οδηγίες ESC/EACTS 2025 | Συνιστάται από 70 ετών και άνω (τριγλώχινα βαλβίδα, κατάλληλη ανατομία) και σε υψηλό χειρουργικό κίνδυνο | Συνιστάται κάτω των 70 ετών με χαμηλό χειρουργικό κίνδυνο |
| Θάνατος ή εγκεφαλικό, 1 έτος* | 5,4% | 10,0% |
| Νέος βηματοδότης* | 11,8% — συχνότερος | 6,7% |
| Αγγειακές επιπλοκές στο σημείο εισόδου* | 7,9% — συχνότερες | 0,7% |
| Μείζων αιμορραγία* | 4,3% | 17,2% — συχνότερη |
| Νέα κολπική μαρμαρυγή* | 12,4% | 30,8% — συχνότερη |
| Διαφυγή γύρω από τη βαλβίδα | Συχνότερη, συνήθως ήπια — παραβαλβιδική διαφυγή | Σπάνια |
| Αν η βαλβίδα φθαρεί | TAVI-in-TAVI ή χειρουργείο, ανάλογα με την ανατομία | Βιολογική: συχνά TAVI μέσα στην παλαιά · Μηχανική: νέο χειρουργείο |
| Αορτική ανεπάρκεια (όχι στένωση) | Μόνο σε επιλεγμένους ασθενείς που δεν μπορούν να χειρουργηθούν | Κύρια επιλογή |
* Ποσοστά 1 έτους από τη μελέτη DEDICATE (2024): 1.414 ασθενείς 65–85 ετών, χαμηλού έως ενδιάμεσου χειρουργικού κινδύνου, με κάθε σύγχρονο τύπο βαλβίδας. Η μελέτη σχεδιάστηκε να δείξει ότι η TAVI δεν υστερεί· αποτελέσματα πέραν του 1 έτους αναμένονται και σε άλλους πληθυσμούς τα ποσοστά διαφέρουν. ESC/EACTS: Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία και Ευρωπαϊκή Εταιρεία Καρδιοθωρακοχειρουργικής.
Η TAVI απευθύνεται μόνο σε ηλικιωμένους; — Όχι πια
Η συχνότερη παρανόηση: Η TAVI ξεκίνησε ως επιλογή για ασθενείς που δεν μπορούσαν να χειρουργηθούν. Μετά από τυχαιοποιημένες μελέτες σε ασθενείς χαμηλού κινδύνου (PARTNER 3, Evolut Low Risk, DEDICATE), οι ευρωπαϊκές οδηγίες του 2025 μείωσαν το όριο ηλικίας για προτίμηση της TAVI από τα 75 στα 70 έτη. Οι αμερικανικές οδηγίες (ACC/AHA 2020) χρησιμοποιούν διαφορετικά όρια — γι' αυτό σε ξενόγλωσσες πηγές θα δείτε και το όριο των 65 ετών. Κάτω από τα 70 η TAVI δεν αποκλείεται: επιλέγεται όταν ο χειρουργικός κίνδυνος είναι υψηλός ή μετά από εξατομικευμένη απόφαση. Η απόφαση βασίζεται στη συνολική εικόνα, όχι μόνο στην ηλικία.
✓ Σαφής ένδειξη TAVI
70 ετών και άνω, τριγλώχινα βαλβίδα
Με κατάλληλη ανατομία, η TAVI είναι η ισχυρή σύσταση των οδηγιών ESC/EACTS 2025
✓ Σαφής ένδειξη TAVI
Υψηλός χειρουργικός κίνδυνος ή ακατάλληλος για χειρουργείο
Όταν οι βαθμολογίες κινδύνου (EuroSCORE II, STS — εκτιμούν τον κίνδυνο του χειρουργείου) ή η ευπάθεια κάνουν το ανοικτό χειρουργείο πολύ επικίνδυνο ή απαγορευτικό, συνήθως ανεξαρτήτως ηλικίας
✓ Σαφής ένδειξη TAVI
Σοβαρές συνοσηρότητες
Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), νεφρική ή ηπατική νόσος, προηγούμενη καρδιοχειρουργική επέμβαση (π.χ. bypass)
◑ Εξατομικευμένα
Κάτω των 70, όχι χαμηλού κινδύνου
Η επιλογή εξατομικεύεται από την ομάδα καρδιάς — ανατομία, προσδόκιμο ζωής, προτιμήσεις
→ Συνήθως χειρουργείο
Κάτω των 70, χαμηλός κίνδυνος
Οι οδηγίες προτιμούν το χειρουργείο: το προσδόκιμο ζωής ξεπερνά τα διαθέσιμα δεδομένα ανθεκτικότητας της TAVI και υπάρχει η επιλογή μηχανικής βαλβίδας
✗ Συνήθως όχι TAVI
Δίπτυχη βαλβίδα ή ακατάλληλη ανατομία
Στη δίπτυχη βαλβίδα η TAVI εξετάζεται κυρίως σε υψηλό χειρουργικό κίνδυνο· επίσης όταν η ανατομία ή τα αγγεία δεν την επιτρέπουν
Τι είναι τα EuroSCORE II και STS; Είναι υπολογιστές που εκτιμούν, από την ηλικία, τη λειτουργία της καρδιάς και τις συνοδές παθήσεις, την πιθανότητα θανάτου μετά από καρδιοχειρουργική επέμβαση. Παραδοσιακά ο κίνδυνος θεωρείται χαμηλός κάτω από 4%, ενδιάμεσος 4–8% και υψηλός πάνω από 8% — με αυτά τα όρια σχεδιάστηκαν και οι μεγάλες μελέτες TAVI. Οι βαθμολογίες όμως δεν «βλέπουν» την ευπάθεια, την εκτεταμένη ασβεστοποίηση της αορτής («πορσελάνινη αορτή»), την προηγούμενη ακτινοβολία στο θώρακα ή τη βαριά ηπατική νόσο· γι' αυτό η ομάδα καρδιάς δεν αποφασίζει ποτέ μόνο με βάση τον αριθμό.
Πότε επιλέγεται TAVI;
- Ηλικία 70 ετών και άνω με σοβαρή στένωση τριγλώχινας αορτικής βαλβίδας και κατάλληλη ανατομία — η σύσταση των οδηγιών ESC/EACTS 2025
- Υψηλός χειρουργικός κίνδυνος ή ακατάλληλος για χειρουργείο — σε οποιαδήποτε ηλικία, όταν οι βαθμολογίες κινδύνου ή η ευπάθεια καθιστούν το χειρουργείο πολύ επικίνδυνο
- Προηγούμενη καρδιοχειρουργική επέμβαση — η επαναληπτική στερνοτομή ενέχει αυξημένο κίνδυνο, τον οποίο η TAVI αποφεύγει
- Ασθενείς χαμηλού κινδύνου 70 ετών και άνω — με βάση τις τυχαιοποιημένες μελέτες PARTNER 3, Evolut Low Risk και DEDICATE
- Φθαρμένη χειρουργική βιολογική βαλβίδα — συχνά τοποθετείται TAVI μέσα στην παλαιά (valve-in-valve), αντί για νέο χειρουργείο
Πότε επιλέγεται το χειρουργείο (SAVR);
- Κάτω των 70 ετών, χαμηλού κινδύνου — η σύσταση των οδηγιών ESC/EACTS 2025· δίνει και την επιλογή μηχανικής βαλβίδας (δείτε παραπάνω)
- Ανατομία μη κατάλληλη για TAVI — π.χ. μέγεθος δακτυλίου εκτός των διαθέσιμων βαλβίδων, χαμηλά στεφανιαία στόμια με κίνδυνο απόφραξης, εκτεταμένο ασβέστιο κάτω από τη βαλβίδα ή αγγεία που δεν επιτρέπουν πρόσβαση
- Συνδυασμός με άλλη επέμβαση — ταυτόχρονη επέμβαση σε μιτροειδή, στεφανιαίες αρτηρίες ή αορτή
- Αορτική ανεπάρκεια — το χειρουργείο παραμένει η κύρια επιλογή· η TAVI εξετάζεται μόνο σε επιλεγμένους ασθενείς που δεν μπορούν να χειρουργηθούν
Τι δείχνουν οι μελέτες για την ανθεκτικότητα: Οι τυχαιοποιημένες μελέτες σύγκριναν την TAVI με χειρουργικές βιολογικές βαλβίδες. Στην PARTNER 3 (βαλβίδα που εκπτύσσεται με μπαλόνι) τα αποτελέσματα παραμένουν συγκρίσιμα στα 7 χρόνια. Στην Evolut Low Risk (αυτοεκπτυσσόμενη βαλβίδα), στα 7 χρόνια η ανάγκη νέας επέμβασης ήταν στατιστικά σημαντικά συχνότερη μετά από TAVI (9,8% έναντι 6,0%), κυρίως λόγω διαφυγής (ανεπάρκειας) της νέας βαλβίδας — ενώ θάνατος και σοβαρό εγκεφαλικό δεν διέφεραν σημαντικά στα 6 χρόνια. Δεδομένα πέρα από τα 10 χρόνια είναι περιορισμένα, γι' αυτό η ανθεκτικότητα βαραίνει περισσότερο όσο νεότερος είναι ο ασθενής. Αναλυτικά: πόσο διαρκεί μια βιολογική βαλβίδα — TAVI ή χειρουργική →
Valve-in-valve και TAVI-in-TAVI: Κάθε βιολογική βαλβίδα μπορεί κάποτε να φθαρεί, και η επόμενη επέμβαση εξαρτάται από την πρώτη. Μέσα σε χειρουργική βιολογική βαλβίδα, η TAVI (valve-in-valve) είναι καθιερωμένη· μέσα σε βαλβίδα TAVI (TAVI-in-TAVI) είναι εφικτή σε κατάλληλη ανατομία, αλλά ο κίνδυνος απόφραξης των στεφανιαίων πρέπει να εκτιμηθεί από πριν. Γι' αυτό σε νεότερους ασθενείς η ομάδα σχεδιάζει εξαρχής και τις πιθανές μελλοντικές επεμβάσεις. Δείτε τον οδηγό Valve-in-Valve και TAVI-in-TAVI →
Heart Team — η απόφαση δεν είναι ποτέ μονομερής: Σύμφωνα με τις οδηγίες ESC/EACTS 2025, η επιλογή μεταξύ TAVI και SAVR γίνεται από πολυκλαδική ομάδα (επεμβατικός καρδιολόγος, καρδιοχειρουργός, ειδικοί απεικόνισης και αναισθησιολόγος) που συνεκτιμά ηλικία, βαθμολογίες χειρουργικού κινδύνου, ανατομία στην αξονική τομογραφία, συνοδές παθήσεις και τις προτιμήσεις σας — τις οποίες οι οδηγίες του 2025 ενσωματώνουν ρητά. Δεν υπάρχει απάντηση για όλους.
Χρήσιμοι Σύνδεσμοι
Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Η επιλογή μεταξύ TAVI και χειρουργείου απαιτεί εξειδικευμένη αξιολόγηση από πολυκλαδική ομάδα βάσει των ατομικών κλινικών και ανατομικών δεδομένων κάθε ασθενούς.
Έχετε διαγνωστεί με στένωση αορτής;
Η επιλογή TAVI ή χειρουργείου είναι κρίσιμη και εξαιρετικά εξατομικευμένη. Επικοινωνήστε για εξειδικευμένη αξιολόγηση από πολυκλαδική ομάδα.