PFO · Κρυπτογενές Εγκεφαλικό · Σύγκλειση · Νευροκαρδιολογία
Ποια είναι η σχέση του Ανοικτού Ωοειδούς Τρήματος (PFO) με το κρυπτογενές εγκεφαλικό επεισόδιο και πότε χρειάζεται σύγκλειση;
Το «κρυπτογενές» εγκεφαλικό — εγκεφαλικό χωρίς εμφανή αιτία — αντιπροσωπεύει το 25–30% όλων των εγκεφαλικών επεισοδίων. Σε νέους ασθενείς (<60 ετών) με κρυπτογενές εγκεφαλικό, η παρουσία PFO ανιχνεύεται στο 50–60% των περιπτώσεων. Η διαδερμική σύγκλειση PFO μειώνει δραστικά τον κίνδυνο υποτροπής.
Τι είναι το PFO — η ανατομία σε απλές λέξεις
Πριν τη γέννηση, η καρδιά έχει μια φυσιολογική οπή μεταξύ δεξιού και αριστερού κόλπου — το ωοειδές τρήμα (foramen ovale) — που επιτρέπει στο αίμα να παρακάμπτει τους άεργους πνεύμονες. Στο 75% των ανθρώπων κλείνει φυσιολογικά τους πρώτους μήνες μετά τη γέννηση. Στο 25% παραμένει ανοιχτό — αυτό είναι το PFO. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν προκαλεί πρόβλημα. Σε ορισμένες, επιτρέπει θρόμβους να «δραπετεύουν» από το φλεβικό στο αρτηριακό σύστημα — και από εκεί στον εγκέφαλο.
Αριθμοί που μιλούν
~25%
Επιπολασμός PFO στον γενικό πληθυσμό
50–60%
Νέοι (<60 ετών) με κρυπτογενές εγκεφαλικό που έχουν PFO
~5% / έτος
Κίνδυνος υποτροπής εγκεφαλικού με μόνο φαρμακευτική αγωγή
-80%
Μείωση κινδύνου υποτροπής με σύγκλειση PFO (μελέτη CLOSE)
Πώς το PFO προκαλεί εγκεφαλικό — παράδοξη εμβολή βήμα βήμα
Φλεβική θρόμβωση
Μικρός θρόμβος σχηματίζεται στο φλεβικό σύστημα (π.χ. κνήμη)
Διαφυγή μέσω PFO
Θρόμβος περνά από δεξιό → αριστερό κόλπο μέσω της οπής
Αρτηριακή κυκλοφορία
Εισέρχεται στο αρτηριακό σύστημα — δεν φιλτράρεται από τους πνεύμονες
Εγκεφαλικό εμβολή
Φτάνει σε εγκεφαλική αρτηρία → απόφραξη → εγκεφαλικό επεισόδιο
Γιατί λέγεται «παράδοξη» εμβολή: Κανονικά, θρόμβοι από τις φλέβες πηγαίνουν στους πνεύμονες — όπου φιλτράρονται. Με PFO, «παρακάμπτουν» τους πνεύμονες και φτάνουν απευθείας στον εγκέφαλο. Είναι «παράδοξο» γιατί φλεβικός θρόμβος προκαλεί αρτηριακό εμβολικό επεισόδιο.
Πότε συστήνεται η σύγκλειση PFO — κριτήρια επιλογής
- Ιστορικό κρυπτογενούς εγκεφαλικού ή TIA <60 ετών: Ο πιο ισχυρός δείκτης — ασθενείς με επιβεβαιωμένο κρυπτογενές επεισόδιο και τεκμηριωμένο PFO είναι η κλασική ένδειξη σύγκλεισης σύμφωνα με ESC 2023.
- Μεγάλο PFO ή ανεύρυσμα μεσοκολπικού διαφράγματος (ASA): Ανατομικά χαρακτηριστικά υψηλού κινδύνου — μεγάλη διαφυγή (large shunt) ή συνύπαρξη ASA αυξάνουν σημαντικά τον εμβολικό κίνδυνο και την ένδειξη σύγκλεισης.
- Εγκεφαλικό παρά τη φαρμακευτική αγωγή: Υποτροπή επεισοδίου ενώ ο ασθενής λαμβάνει αντιαιμοπεταλιακά ή αντιπηκτικά — ισχυρή ένδειξη για σύγκλειση.
- Υψηλός RoPE score (βλ. παρακάτω): Score ≥7 — υψηλή πιθανότητα το PFO να είναι η αιτία του εγκεφαλικού (και όχι τυχαίο εύρημα).
- Εγκεφαλικό σε ασθενείς 60–65 ετών: Εξατομικευμένη απόφαση — πολυκλαδική αξιολόγηση (καρδιολόγος + νευρολόγος) απαραίτητη. Τα δεδομένα είναι λιγότερο σαφή σε μεγαλύτερες ηλικίες.
- Τυχαία εύρεση PFO χωρίς ιστορικό εγκεφαλικού: Η πλειονότητα των PFO δεν χρειάζεται κλείσιμο — το PFO από μόνο του δεν είναι ένδειξη επέμβασης.
Το RoPE Score — πόσο πιθανό είναι το PFO να είναι ένοχο;
Το RoPE (Risk of Paradoxical Embolism) Score εκτιμά πόσο πιθανό είναι το PFO να είναι η αιτία (και όχι τυχαίο εύρημα) σε ασθενή με κρυπτογενές εγκεφαλικό. Υψηλότερο score → μεγαλύτερη πιθανότητα η σύγκλειση να ωφελήσει.
+1 βαθμός
Ηλικία 18–29
Νεαρή ηλικία — υψηλότερη πιθανότητα παράδοξης εμβολής
+1 βαθμός
Ηλικία 30–39
Παρόμοια λογική — ακόμα νέος για αθηροσκλήρωση
Χωρίς υπέρταση
+1 βαθμός
Χωρίς αγγειακούς παράγοντες κινδύνου
Χωρίς διαβήτη
+1 βαθμός
Μεταβολικά υγιής
Μη καπνιστής
+1 βαθμός
Χαμηλός αθηροσκληρωτικός κίνδυνος
Φλοιικό έμφαρκτο
+1 βαθμός
Εμβολική εικόνα — συμβατό με παράδοξη εμβολή
Ερμηνεία RoPE Score: Score 0–3: χαμηλή πιθανότητα το PFO να είναι αιτιολογικό — το εγκεφαλικό έχει πιθανώς άλλη αιτία. Score 7–10: υψηλή πιθανότητα — το PFO είναι πιθανώς η αιτία και η σύγκλειση τεκμηριώνεται. Χρησιμοποιείται πάντα σε συνδυασμό με νευρολογική αξιολόγηση.
Σύγκλειση PFO ή φαρμακευτική αγωγή — τι δείχνουν τα δεδομένα
🔴 Σύγκλειση PFO
- Μία επέμβαση — μόνιμη λύση για τη συγκεκριμένη οδό εμβολισμού
- Μείωση κινδύνου υποτροπής ~80% έναντι φαρμακευτικής (CLOSE)
- Νοσηλεία 1 ημέρα — επιστροφή στο σπίτι αμέσως
- Ασπιρίνη για 6 μήνες μετά — δεν απαιτείται δια βίου αντιπηκτικό σε αντίθεση με κολπική μαρμαρυγή
- Δεν εξαλείφει άλλους παράγοντες εγκεφαλικού — αλλοιώσεις αθηροσκλήρωσης κλπ.
🔵 Φαρμακευτική αγωγή μόνο
- Αντιαιμοπεταλιακά (ασπιρίνη, κλοπιδογρέλη) ή αντιπηκτικά δια βίου
- Κίνδυνος υποτροπής ~5%/έτος — χωρίς κλείσιμο της οδού εμβολισμού
- Κατάλληλο σε χαμηλό RoPE score ή αντενδείξεις επέμβασης
- Αιμορραγικός κίνδυνος από μακροχρόνια αντιπηκτικά — ειδικά σε ηλικιωμένους
- Δεν κλείνει φυσικά το PFO — παραμένει ανοιχτή η οδός εμβολισμού
Κλινική τεκμηρίωση — οι καθοριστικές μελέτες
CLOSE (2017)
Σύγκλειση + αντιαιμοπεταλιακά vs αντιπηκτικά μόνο: μηδενικό ποσοστό υποτροπής στην ομάδα σύγκλεισης σε 5 χρόνια
REDUCE (2017)
PFO closure vs ασπιρίνη: -77% στροκ υποτροπής — σαφής κλινική υπεροχή σε υψηλού κινδύνου PFO
DEFENSE-PFO (2018)
Σε PFO υψηλού κινδύνου (μεγάλο shunt/ASA): σύγκλειση σαφώς ανώτερη — 0% vs 6.2% υποτροπή
Meta-analysis (Mojadidi 2018)
Συγκεντρωτικά δεδομένα: σύγκλειση PFO -73% σε κίνδυνο υποτροπής vs φαρμακευτική αγωγή
Πώς γίνεται η σύγκλειση PFO — η επέμβαση βήμα βήμα
Διοισοφάγειο υπερηχογράφημα
Χαρτογράφηση μεγέθους PFO, shunt, ASA — πριν την επέμβαση
Κατευθυντήριος καθετήρας
Από μηριαία φλέβα — χωρίς τομή, τοπική αναισθησία
Διατρηματική πρόσβαση
Καθετήρας περνά μέσω PFO στον αριστερό κόλπο
Τοποθέτηση συσκευής
Amplatzer, Occlutech ή άλλη συσκευή νιτινολίου — εκπτύσσεται αμφίπλευρα
Επιβεβαίωση & εξιτήριο
Υπερηχογράφημα επιβεβαίωσης — εξιτήριο την ίδια ή επόμενη ημέρα
Μετά την επέμβαση: Ασπιρίνη + κλοπιδογρέλη για 1–6 μήνες μέχρι πλήρη ενδοθηλιοποίηση της συσκευής. Στη συνέχεια, συνήθως μόνο ασπιρίνη ή καμία φαρμακευτική αγωγή. Έλεγχος με υπερηχογράφημα στους 6 και 12 μήνες για επιβεβαίωση πλήρους σύγκλεισης.
Η απόφαση είναι πάντα πολυκλαδική: Νευρολόγος (αποκλεισμός άλλων αιτίων εγκεφαλικού) + Επεμβατικός καρδιολόγος (τεχνική αξιολόγηση PFO) + Ακτινολόγος (MRI εγκεφάλου) + ο ασθενής (ενημερωμένη απόφαση). Η ESC 2023 ορίζει ρητά ότι η απόφαση λαμβάνεται από διεπιστημονική ομάδα.
Σχετικές Σελίδες
Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Η ένδειξη σύγκλεισης PFO απαιτεί πλήρη νευρολογική και καρδιολογική αξιολόγηση — ο RoPE Score και η ανατομία του PFO αξιολογούνται πάντα σε πολυκλαδικό πλαίσιο.
Υπέστητε εγκεφαλικό χωρίς εμφανή αιτία; Ανακαλύψατε PFO;
Η εξατομικευμένη αξιολόγηση PFO — ανατομία, RoPE Score, νευρολογικό ιστορικό — είναι το πρώτο βήμα για την απόφαση σύγκλεισης. Επικοινωνήστε για πολυκλαδική εκτίμηση.